W dniu 8 grudnia 2025 roku w Warszawie odbyło się III posiedzenie grupy tematycznej do spraw podejścia LEADER (GTL), zorganizowane przez Centrum Doradztwa Rolniczego w Brwinowie Oddział w Warszawie. W spotkaniu wzięli udział m.in. przedstawiciele regionalnych sieci LGD, Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi, a także reprezentanci Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, Ministerstwa Funduszy i Polityki Regionalnej, samorządów województw oraz organizacji pozarządowych działających rzecz rozwoju obszarów wiejskich.

Spotkanie rozpoczął przewodniczący GTL Piotr Sadłocha, Prezes Zarządu Polskiej Sieci LGD - Federacji Regionalnych Sieci LGD. W pierwszej części spotkania Pan Grzegorz Wirtek, Zastępca Dyrektora Departamentu Wspólnej Polityki Rolnej Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi przedstawił informację na temat aktualnego stanu wdrażania interwencji LEADER z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich. Z komponentu Wdrażanie LSR ogłoszono 930 naborów, w ramach których zostało złożonych 8 429 wniosków na kwotę 1,4 mld zł. Najwięcej naborów uruchomiły województwa: wielkopolskie, mazowieckie, podkarpackie. W 272 Lokalnych Grupach Działania przeprowadzono co najmniej jeden nabór. Dyrektor wyraził zaniepokojenie sytuacją, że w 16 LGD nie uruchomiono żadnego naboru po prawie roku od ich wyboru i zapytał członków GTL o przyczynę takiej sytuacji. Najliczniejszymi tematami ogłaszanych naborów były: Poprawa dostępu do małej infrastruktury publicznej, Rozwój przedsiębiorczości poprzez podejmowanie pozarolniczej działalności gospodarczej oraz Rozwój przedsiębiorczości poprzez rozwijanie pozarolniczej działalności gospodarczej. Średnia liczba wniosków na nabór wynosi 10-15 wniosków na rozwój przedsiębiorczości i 1-6 wniosków na pozostałe zakresy wsparcia. Biorąc po uwagę liczbę mieszkańców tj. 18 mln na obszarach wiejskich objętych lokalnymi strategiami rozwoju Dyrektor stwierdził, że zainteresowanie wsparciem nie jest znaczące. Zastanawiał się nad przyczyną takiego stanu rzeczy, czy wynika to z wyczerpania zainteresowania tematyką (np. przedsiębiorczości), czy jest to kwestia dotarcia z wiedzą do potencjalnych zainteresowanych.

W kontekście przyszłego okresu programowania i ukierunkowania LEADERa szczególnego zastanowienia wymaga kwestia wsparcia osób najbardziej potrzebujących i rozwijanie gospodarstw opiekuńczych, co w tym okresie nie cieszy się dużym zainteresowaniem, a będzie wyzwaniem w przyszłości. Do 25 listopada 2025 r. podpisano 553 umów na kwotę 108,8 mln zł., przy czym w kilku województwach: kujawsko-pomorskim, lubuskim, małopolskim i podlaskim nie podpisano jeszcze żadnej umowy. Jednocześnie Pan Dyrektor podsumował, że spośród wszystkich wniosków 80% wnioskodawców wnioskuje o formę prefinansowania głównie w formie zaliczki czy wyprzedzającego finansowania. Jest to dobry kierunek, bowiem generuje postęp finansowania zaraz po podpisaniu umów, a dzięki temu będą naliczane płatności dla LGD pod kątem wydatkowania środków na komponent Zarządzanie LSR czy też wliczanie wydatków do kamieni milowych. Na koniec przypomniał, że system informatyczny na granty jest już gotowy chociaż żaden LGD nie uruchomił jeszcze tej formy wsparcia.

Otwierając dyskusję, Pan Grzegorz Wirtek poprosił o przedstawienie propozycji wypracowania kompromisu w kwestii rozwiązania kamieni milowych, zdając sobie sprawę, że trudno będzie dotrzymać wymogu osiągnięcia 40% zawartych umów w terminie do 30 czerwca 2026 r. Pani Agata Domżał, przedstawicielka Lubelskiej Sieci LGD, w imieniu zarządu PS LGD zreferowała zebrane tematy, które niepokoją LGD. Po pierwsze utrzymanie terminu kamieni milowych jest niemożliwe z różnych przyczyn niezależnych od LGD: m.in. brak pełnej funkcjonalności systemu CSOB, wydłużone procedury weryfikacyjne w samorządach województw i chaos interpretacyjny. Według LGD sankcje w wysokości 10% całego budżetu są niesprawiedliwe i grożą im destabilizacją finansową. Postuluje się usunięcie lub przesunięcie kamieni milowych oraz ujednolicenie zasad z innymi programami RPO czy KPO, które są bardziej elastyczne, uwzględniające „zdarzenia niezależne”.

Zdaniem przedstawicielki Lubelskiej Sieci LGD, w kwestii Zarządzania LSR mechanizm rozliczania etatów jest sprzeczny z prawem pracy i w praktyce ogranicza jakość pracy LGD. Uniemożliwia zatrzymanie etatu w przypadku usprawiedliwionej nieobecności pracownika z powodu choroby lub opieki nad dzieckiem, a krótkotrwałe zatrudnianie generuje koszty i chaos organizacyjny. Postuluje się zmniejszenie minimalnej liczby wymaganych etatów o 1, uznawanie urlopów i zwolnień lekarskich jako normalnych elementów cyklu pracy oraz dopuszczenie elastycznych form zatrudnienia – umów cywilnoprawnych.

Dyrektor Wirtek odnosząc się do kwestii zatrudnienia powiedział, że nie ma możliwości zmniejszenia liczby etatów, ponieważ wprowadzono ryczałty i ich metodologia została uzgodniona z Ministerstwem Finansów, a etaty są powiązane ze środkami na Zarządzanie LSR. Jeśli chodzi o inne formy zatrudnienia to LGD mogą korzystać z innych form zatrudnienia, ale nie będą się one wliczały. Zaapelował, żeby LGD koncentrowały się nie tylko na naborach, ale żeby aktywizacja społeczeństwa była prowadzona w całym okresie programowania, aby oddolny duch współpracy był obecny w regionach, tym bardziej że obecnie planuje się przyszłość LEADERa.

Pani Agnieszka Olbryś z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa zapewniła, że rozwiązanie dotyczące rozliczania etatów jest przygotowywane i urlopy zgodnie z prawem pracy będą wliczane do umowy. Pozostaje kwestia podpisania Aneksów do umowy z LGD na Zarządzanie LSR.

Trzecia sprawa, którą przedstawiła Agata Domżał dotyczy sposobów wypłaty środków na Zarządzanie LSR i proponuje się wprowadzenie mechanizmu pośredniego wniosku o płatność w celu zachowania płynności finansowej LGD.

W kwestii postulatu środków na zarządzanie LSR i biorąc pod uwagę opóźnienia w podpisywaniu umów z beneficjentami zabrał głos Pan Piotr Sadłocha. Wyjaśnił, że na podstawie zebranych z LGD przychodów i wydatków do marca 2027 r. przygotowano symulację, z której wynika, że już w grudniu 2026 r. zabraknie środków na funkcjonowanie dla wielu LGD, jeżeli nie będą szybko przekazywane płatności z wypłaconych środków beneficjentów. Dyrektor Wirtek wyraził chęć zapoznania się ze szczegółami przygotowanej symulacji i poprosił o jej przesłanie.

Pan Andrzej Hałasiewicz, Koordynator grupy ds. smart wsi odniósł się do 16 LGD, które jeszcze nie uruchomiły naborów. Przypomniał co przyświecało, kiedy w Polsce tworzył się LEADER. Zależało nam wtedy, aby uaktywnić te społeczności, które są najmniej aktywne, czyli chodzi o to, żeby nie tylko wspierać tych którzy sobie dobrze radzą, ale aby w LEADER był mechanizm, który wspiera najsłabsze LGD. Trzeba by się zastanowić jak pomóc tym 16 LGD, żeby one dobrze działały, bo LGD to nie biuro to jest lokalna społeczność, która kryje się za lokalną strategią rozwoju. Jak uaktywnić tych, którzy aktywni nie są i co zrobić, aby LGD wesprzeć.

W posiedzeniu GTL uczestniczył Pan Jerzy Szymański, Zastępca Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Zapewnił, że Agencji bardzo zależy na współpracy z samorządami województw oraz z LGD. Stworzenie Departamentu Działań Delegowanych w Agencji, który jest dedykowany tylko dla interwencji będących w gestii samorządów ma na celu przyśpieszenie kontaktów pomiędzy zaangażowanymi instytucjami. W kwestii zarządzania wiedzą poinformował, że w pierwszym kwartale przyszłego roku w Agencji zostanie uruchomiony Czatbox, który będzie zarządzał całą wiedzą w zakresie kontroli na miejscu. Narzędzie będzie służyło m.in. do wyszukiwania aktualnych interpretacji interwencji i będzie można z niego korzystać.

Następnie Pani Wioletta Krzemińska, Dyrektor Departamentu Działań Delegowanych Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa przedstawiła etapy planów prac na poszczególne funkcjonalności systemów informatycznych ePUE oraz Centralny System Obsługi Beneficjenta (CSOB). Na 15 grudnia 2025 r. planowany jest etap wdrażania wniosku o płatność dla Wdrażania LSR. W styczniu 2026 r. zaplanowany jest etap wdrażania wniosku o płatność na Zarządzanie LSR a na 26 lutego 2026 r. - projekty grantowe. Dodała, że testowana jest wspólnie z samorządami województw zarówno makieta wniosków o płatność, jak i obsługa tego wniosku w systemie. Pani Agnieszka Olbryś naczelnik Wydziału LEADER w Departamencie Działań Delegowanych ARiMR zaprezentowała i omówiła makietę wniosku o płatność dla Wdrażania LSR.

W drugiej części spotkania Pani Beata Rodak, naczelnik Wydziału Aktywizacji Obszarów Wiejskich Departamentu Wspólnej Polityki Rolnej MRiRW przedstawiła sposoby postępowania w trakcie rozpatrywania protestów. Wyjaśniła, że w obecnym okresie programowania kryteria wyboru operacji mogą mieć dwojaki charakter: dostępowe jako podstawa przydzielenia wnioskodawcom punktów niezbędnych, aby operacja została wybrana oraz rankingujące - umożliwiające ustalenie kolejności przysługiwania pomocy wnioskodawcom. W dalszej części prezentacji omówiła komu przysługuje prawo do protestu, terminy i formy wniesienia protestów oraz zasady rozpatrywania protestów i możliwość składania skarg do WSA, czy skargi kasacyjnej do NSA.

W trakcie dyskusji pojawiła się prośba o wydłużenie czasu utrzymania listy rezerwowej operacji beneficjentów, aby można było z niej skorzystać w przypadku, kiedy są opóźnienia w ocenie. Dyrektor Wirtek wyjaśnił, że przyjęcie tego postulatu wiąże się ze zmianą ustawy.

1. Aktualny stan wdrażania LEADER w ramach EFFROW- MRiRW
2. Plan prac związanych z wdrażaniem poszczególnych elementów systemów informatycznych ARiMR (ePUE, CSOB) - ARiMR
3. Sposób postępowania w trakcie rozpatrywania protestów - MRiRW