W dniach 25–26 marca 2026 r. w Mellieha na Malcie odbyło się VII spotkanie krajowych sieci zorganizowane przez Europejską Sieć WPR we współpracy z maltańską siecią. W wydarzeniu uczestniczyło 76 przedstawicieli z 24 państw członkowskich, reprezentujących 25 sieci, a także przedstawiciele administracji publicznej Malty i Komisji Europejskiej. Spotkanie poświęcono wymianie doświadczeń oraz roli działań sieciowych we wzmacnianiu odporności obszarów wiejskich i społeczności lokalnych na zmiany klimatu, ze szczególnym uwzględnieniem gospodarki wodnej. Z Polski w wydarzeniu uczestniczyły Anna Klisowska z Departamentu Płatności Bezpośrednich Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz Agata Markuszewska z JC KSOW+.

Jednym z głównych celów spotkania była wymiana wiedzy oraz analiza, w jaki sposób działania sieciowe na szczeblu unijnym i krajowym mogą zwiększyć odporność obszarów wiejskich i społeczności na zmiany klimatu, ze szczególnym naciskiem na odporność w zakresie gospodarki wodnej.

---

Maltańscy przedstawiciele Ministerstwa Funduszy Europejskich oraz Ministerstwa Rolnictwa, Rybołówstwa i Praw Zwierząt podkreślili aktualność i znaczenie tematyki spotkania. Zwrócili uwagę, że dla wielu regionów, w tym regionu śródziemnomorskiego, gospodarka wodna na obszarach wiejskich jest nie tylko kwestią środowiskową, ale także warunkiem zrównoważonego rozwoju rolnictwa i obszarów wiejskich. Podkreślono, że odporność wodna wymaga innowacji, współpracy i badań naukowych, a przykłady projektów planowanych do odwiedzenia drugiego dnia spotkania miały to potwierdzić.

Hugo Almeida, zastępca dyrektora zespołu ds. Rozwoju Wsi i Krajowych Sieci w Dyrekcji Generalnej ds. Rolnictwa i Rozwoju Obszarów Wiejskich Komisji Europejskiej, przypomniał, że 22 marca 2026 r. obchodzono Światowy Dzień Wody. Podkreślił, że odporność wodna ma kluczowe znaczenie dla zdrowia, bezpieczeństwa i dobrobytu. Następnie odniósł się do europejskiej strategii na rzecz odporności wodnej, przyjętej przez Komisję Europejską 4 czerwca 2025 r. Wskazał, że jednym z jej elementów jest współpraca z odpowiednimi interesariuszami w celu osiągnięcia odporności wodnej do 2050 r. W tym kontekście Dyrekcja Generalna ds. Środowiska podjęła inicjatywę utworzenia platformy interesariuszy ds. odporności wodnej, która ma monitorować i ułatwiać wdrażanie działań ogłoszonych w strategii. Hugo Almeida zachęcił krajowe sieci do upowszechnienia informacji o otwartym naborze ekspertów do tej platformy.

Nabór ekspertów do platformy odporności wodnej

Drugą kwestią wpisującą się w tematykę odporności klimatycznej było ogłoszenie przez Komisję Europejską nowej strategii mającej na celu przeciwdziałanie rosnącemu zagrożeniu pożarami lasów.

Strategia UE dotycząca pożarów lasów

Na zakończenie swojego wystąpienia Hugo Almeida podkreślił dużą rolę krajowych sieci w upowszechnianiu wiedzy i wymianie doświadczeń dotyczących odporności na zmiany klimatu.

Marie Permingeat z Europejskiej Sieci WPR przedstawiła wybrane informacje na temat struktury organizacyjnej, modeli funkcjonowania i prac tematycznych krajowych sieci w okresie 2025–2026. Poinformowała, że przygotowywany jest raport, którego celem jest lepsze zrozumienie różnorodności modeli organizacyjnych i funkcjonalnych wszystkich krajowych sieci w tym okresie programowania. Opracowanie bazuje na ankietach wypełnianych przez krajowe sieci i ma obejmować typologię sieci, obszary priorytetowe oraz perspektywy strategiczne. Raport zostanie opublikowany.

---

Kolejną aktywność Europejskiej Sieci WPR przedstawił Dawid Lamb, kierownik zespołu ds. wdrażania, omawiając konkurs ARIA 2026. Wskazał tegoroczne kategorie konkursowe, odnoszące się do głównych celów WPR, równości płci, odnowy pokoleniowej oraz nagrody publiczności.

Pacôme Elouna Eyenga, kierownik zespołu ds. innowacji, odniósł się do Sprawozdania specjalnego 08/2026 Europejskiego Trybunału Obrachunkowego pt. „Europejskie partnerstwo innowacyjne w ramach wspólnej polityki rolnej. Kluczowe narzędzie na rzecz innowacji w rolnictwie UE, którego potencjał nie jest w pełni wykorzystywany”. Zwrócił uwagę na jeden z wniosków raportu, dotyczący niezadowalających mechanizmów rozpowszechniania rezultatów projektów. Wskazał, że problem ten wiąże się m.in. ze słabą jakością informacji na temat projektów grup operacyjnych, przekazywanych przez krajowe sieci do bazy projektów EIP-AGRI dostępnej na portalu Europejskiej Sieci WPR.

---

Następnie Pacôme Elouna Eyenga omówił organizację wzajemnych wizyt w ramach projektów Grup Operacyjnych. Poinformował, że na ogłoszony w styczniu nabór napłynęły 54 zgłoszenia z różnych państw członkowskich. Tematyka proponowanych wizyt dotyczyła przede wszystkim roślin białkowych, zasobów genetycznych roślin oraz robotyki i sztucznej inteligencji.

Sprawozdanie Europejskiego Trybunału Obrachunkowego

Baza projektów EIP-AGRI

Valdis Kudins, przedstawiciel zespołu ds. ewaluacji, przedstawił ostatnie działania i publikacje, w tym wytyczne dotyczące oceny zielonej architektury planów strategicznych WPR oraz raport dotyczący potencjału planów strategicznych WPR w zakresie ochrony gleby. Zapowiedział także warsztaty planowane w Finlandii w dniach 2–3 czerwca 2026 r., poświęcone wykorzystaniu ocen do analiz ex ante oraz przygotowania kolejnej WPR.

---

Tommaso Codazzi, przedstawiciel zespołu ds. wsparcia logistycznego i komunikacji, omówił strategię komunikacyjną Europejskiej Sieci WPR. Wskazał jako główne priorytety widoczność sieci kontaktów, zachęcanie do udziału i interakcji oraz komunikowanie najważniejszych treści. Podkreślił potrzebę większej widoczności inicjatyw krajowych sieci na szczeblu UE i odwrotnie, bardziej spójnej komunikacji oraz komunikacji opartej na narracji. Przypomniał również o możliwości zamieszczania informacji o wydarzeniach krajowych oraz tłumaczenia i publikacji materiałów na portalu Europejskiej Sieci WPR.

Cristina Rascón i Veronika Korcekova omówiły działalność klastrów tematycznych wspierających wdrażanie WPR. Wyjaśniły, że klastry to grupy krajowych sieci spotykające się regularnie w celu wymiany doświadczeń i pomysłów w określonych obszarach tematycznych. Obecnie funkcjonują klastry dotyczące komunikacji, młodzieży wiejskiej i odnowy pokoleniowej, zielonej architektury i programów ekologicznych, monitorowania i oceny WPR, oddziałów regionalnych, LEADER i inteligentnych wsi, konsultacji planów partnerstwa oraz innowacji i AKIS.

W części poświęconej przykładom działań sieciujących krajowych sieci przedstawiono inicjatywy realizowane przez sieć czeską, estońską i hiszpańską. Zuzanna Dvorakova zaprezentowała wspólną wizytę studyjną zorganizowaną przez sieć czeską i słowacką, której celem była wymiana doświadczeń dotyczących struktury organizacyjnej sieci i prowadzonych działań. Reve Lambur z estońskiej sieci przedstawiła inicjatywę „Network to Innovate”, realizowaną wspólnie przez sieci Estonii, Finlandii, Łotwy i Polski, w ramach której organizowane są webinaria prezentujące innowacyjne rozwiązania w krajach nordycko-bałtyckich. Elvira Ventosa Martínez z hiszpańskiej sieci zaprezentowała natomiast inicjatywę „Nasiona Morza Śródziemnego”, obejmującą webinaria tematyczne dla krajów południowej Europy.

Znaczącą część spotkania poświęcono zwiększaniu odporności na zmiany klimatu na obszarach wiejskich. Kaley Hart i Lisa Haller rozpoczęły tę część od ćwiczenia, podczas którego uczestnicy wskazywali najpilniejsze kwestie klimatyczne w swoich krajach, takie jak powodzie, susza, upały, pożary lasów czy grad. Następnie Kaley Hart omówiła główne zagrożenia klimatyczne dla Europy, odwołując się do raportu „Europejska ocena ryzyka klimatycznego” z 2024 r. Zwróciła uwagę, że Europa doświadcza coraz częstszych i silniejszych fal upałów, susz, intensywnych opadów oraz powodzi, co stanowi zagrożenie dla bezpieczeństwa żywnościowego, zdrowia publicznego, ekosystemów i gospodarki.

---

Podkreślono, że zmiany klimatu mają bezpośredni wpływ na sektor rolno-spożywczy i wymagają wdrażania różnorodnych działań adaptacyjnych. Wskazano również, że Europa powinna traktować odporność klimatyczną jako priorytet równie ważny jak konkurencyjność gospodarcza czy bezpieczeństwo żywnościowe i energetyczne.

---

Europejska Sieć WPR podejmuje w tym zakresie szereg działań, takich jak powoływanie grup tematycznych i grup fokusowych, organizowanie warsztatów oraz opracowywanie i upowszechnianie publikacji i raportów.

W dalszej części spotkania odbyła się sesja plakatowa prezentująca różne działania podejmowane przez krajowe sieci na rzecz zwiększania odporności rolnictwa na zmiany klimatu. Informacje zawarte na plakatach dotyczyły uzasadnienia działań, ich rezultatów, korzyści i wniosków. Wśród prezentowanych przykładów znalazły się działania z:

• Austrii -  Doroczna konferencja – Region w centrum uwagi: Woda jako cenny zasób ,
• Estonii - Podcast ‘Rural Talks” ,
• Grecji - Broszura na temat eko-schematów ,
• Flandrii -  Impreza inauguracyjna projektów demonstracyjnych dotyczących agroekologii i pasów buforowych ,
• Holandii - Zmiany klimatyczne jako szansa dla rolnictwa i przyrody w regionie. Spotkanie sieciujace dla zainteresowanych stron zorganizowane przez Holenderską Krajową Sieć (Netwerk Platteland) w ramach cyklu tematycznego odpowiadającego na potrzeby sieci ,
• Polski - Zwiększanie odporności rolnictwa na niedobory wody poprzez działania sieciowe w ramach KSOW+ ,
• Walonii -Kampania informacyjna na temat programów ekologicznych, Seria filmów „Jaki jest wpływ działań w ramach WPR w Walonii?” ,
• Węgier - Jednostka ds. Ekologicznych: zespół zajmujący się transformacją ekologiczną w ramach Węgierskiej Krajowej Sieci.

Polska sieć zaprezentowała plakat dotyczący zwiększania odporności rolnictwa na niedobory wody poprzez działania sieciowe w ramach KSOW+.

Następnie uczestnicy wzięli udział w pracy grupowej poświęconej zwiększaniu odporności na zmiany klimatu poprzez tworzenie sieci kontaktów. Sesja rozpoczęła się od ćwiczenia typu World Cafe, w ramach którego sześć grup pracowało nad pytaniami dotyczącymi działań sieciowych na rzecz odporności klimatycznej. Dyskutowano m.in. o tym, jakie działania najlepiej sprawdzają się w podnoszeniu świadomości, które podmioty powinny być zaangażowane, jakie argumenty mogą przekonać interesariuszy do działania, jakie zasoby i dane są potrzebne oraz jak oceniać efekty działań sieciowych.

---

W dalszej części grupy opracowywały drzewa planu działań na rzecz odporności klimatycznej, uwzględniając warunki wstępne, działania, wyniki, efekty i czynniki zewnętrzne. Podsumowaniem pracy była prezentacja opracowanych planów oraz propozycja jednego działania, które sieć mogłaby rozpocząć wdrażać natychmiast.

Na zakończenie spotkania Giuliana Keller z Dyrekcji Generalnej ds. Rolnictwa i Rozwoju Obszarów Wiejskich Komisji Europejskiej podziękowała uczestnikom za wspólną pracę, zarówno w ramach współpracy dwustronnej, jak i klastrów tematycznych. Podkreśliła znaczenie praktycznych przykładów oraz działań, które mogą być wdrażane od razu w odpowiedzi na wyzwania związane z odpornością klimatyczną.

---

Drugiego dnia uczestnicy wzięli udział w wizytach studyjnych poświęconych gospodarce wodnej. Odwiedzili zakład uzdatniania wody „New Water” w Cumnija, czyli biologiczną oczyszczalnię ścieków, w której dzięki zaawansowanym procesom oczyszczania uzyskuje się wysokiej jakości wodę odzyskaną. Budowa zakładu została współfinansowana ze środków Europejskiego Funduszu Spójności i stanowi przykład działań wzmacniających zrównoważone gospodarowanie zasobami wodnymi oraz odporność klimatyczną w sektorze rolnym.

Podczas wizyty personel techniczny Water Services Corporation przedstawił etapy oczyszczania, system dystrybucji oraz bieżące inwestycje w zarządzanie zasobami wodnymi. Wyjaśniono, że końcowy etap oczyszczania polega na odsalaniu wody, dzięki czemu może być ona wykorzystywana w rolnictwie. Woda jest dostępna dla rolników za minimalną roczną opłatą i dostarczana za pomocą systemu rur oraz zbiorników.

---

Uczestnicy odwiedzili również gospodarstwo hydroponiczne, którego właściciel wykorzystuje technologię „New Water” w swoim systemie produkcji. Rolnik korzysta także z usług doradczych finansowanych w ramach Planu Strategicznego WPR. Podczas wizyty w szklarni przedstawiono, w jaki sposób doradztwo dostosowane do potrzeb gospodarstwa wspiera wdrażanie efektywnych praktyk, optymalizację wykorzystania zasobów oraz zwiększanie zrównoważonego rozwoju.

Prezentacje ze spotkania