W dniu 8 września 2026 r. rozmawialiśmy z Martą Maciejewską-Lennert z Gospodarstwa Rolnego „Kudłaty Zakątek”. Spotkanie odbyło się online w ramach działań Jednostki Centralnej KSOW+ związanych z aktywizacją partnerów KSOW+ oraz rozwijaniem współpracy z podmiotami działającymi na rzecz rozwoju rolnictwa i obszarów wiejskich.

Rozmowa pozwoliła poznać działalność gospodarstwa i jego doświadczenia we współpracy z instytucjami oraz środowiskiem naukowym, a także wskazać możliwe obszary współpracy w ramach KSOW+, w tym Sieci na rzecz innowacji w rolnictwie i na obszarach wiejskich (SIR) oraz Krajowej Sieci Gospodarstw Demonstracyjnych (KSGD).

Gospodarstwo prowadzone przez Martę i Jarosława Lennert łączy produkcję rolną z edukacją, prezentowaniem dobrych praktyk, wdrażaniem innowacji oraz współpracą z jednostkami doradczymi, naukowymi i administracją samorządową.

Od początku prowadzenia gospodarstwa właścicielom zależało na otwarciu go na współpracę oraz połączeniu produkcji rolnej z testowaniem i prezentowaniem nowych rozwiązań. Gospodarstwo jest także miejscem edukacji dzieci i młodzieży, wizyt rolników oraz wymiany doświadczeń.

Gospodarstwo współpracuje m.in. ze Śląskim Ośrodkiem Doradztwa Rolniczego w Częstochowie, którego doradcy wspierają właścicieli w rozwijaniu działalności. Przyjmuje również grupy studyjne, którym prezentuje rozwiązania stosowane m.in. w zakresie dobrostanu zwierząt, bioróżnorodności i zrównoważonej produkcji.

Właściciele gospodarstwa od kilku lat biorą udział w konkursie „Nasze Kulinarne Dziedzictwo – Smaki Regionów”, którego finał regionalny organizuje Urząd Marszałkowski Województwa Śląskiego we współpracy ze Śląskim Ośrodkiem Doradztwa Rolniczego w Częstochowie. Podczas wydarzenia prezentują produkty z własnego gospodarstwa i promują tradycje kulinarne regionu. W 2025 r. otrzymali ogólnopolską nagrodę „Perła 2025” za kartoflankę oraz bitki wołowe z brukwią i marchewką. Gospodarstwo jest również laureatem I edycji konkursu „Przyjazna Wieś”, organizowanego w ramach KSOW+ przez CDR w Brwinowie, w którym zajęło I miejsce w kategorii „Ochrona środowiska i działania na rzecz klimatu”.

Jednym z obszarów działalności gospodarstwa jest współpraca z jednostkami naukowymi. Gospodarstwo współpracuje m.in. z Uniwersytetem Przyrodniczym w Lublinie, a także nawiązuje współpracę z Uniwersytetem Przyrodniczym we Wrocławiu. W gospodarstwie realizowane są działania związane z transferem wiedzy, praktykami studenckimi oraz tworzeniem living labu, czyli żywego laboratorium, w którym badania i rozwiązania są testowane w warunkach gospodarstwa.

Właściciele poinformowali, że rozwijają rozwiązanie do monitorowania stanu bydła. W projekcie wykorzystują sensory mocowane do kolczyków, które mają przekazywać informacje m.in. o temperaturze, aktywności zwierząt i pobieraniu wody. Rozwiązanie powstaje we współpracy z informatykiem i przedstawicielami środowiska naukowego.

Kolejnym rozwijanym kierunkiem jest precyzyjne rolnictwo, w tym opracowanie systemu mapowania przestrzennego zróżnicowania zasobności gleby. Celem jest precyzyjniejsze planowanie nawożenia dostosowane do potrzeb poszczególnych części pola, co może ograniczyć zużycie nawozów i koszty produkcji.

Podczas spotkania właścicielka poinformowała o przygotowaniach do utworzenia Grupy Operacyjnej EPI, której działania miałyby być prowadzone we współpracy z Uniwersytetem Przyrodniczym w Lublinie, informatykiem oraz doradcą Śląskiego Ośrodka Doradztwa Rolniczego.

Jednym z rozważanych tematów jest wermikompostowanie z udziałem dżdżownic kalifornijskich do przetwarzania obornika w wermikompost. Planowane są badania próbek gleby i obserwacja zmian jej właściwości.

Planowany projekt może połączyć zastosowanie wermikompostu z mapowaniem pól i analizą zasobności gleby. Właściciele zakładają możliwość prowadzenia badań w dłuższym okresie oraz wykorzystania gospodarstwa do demonstracji opracowanych rozwiązań.

Planowane działania mogą być interesującym obszarem współpracy z SIR ze względu na możliwość upowszechnienia ich wyników w innych gospodarstwach.

Istotną częścią działalności gospodarstwa jest edukacja. Jak poinformowała właścicielka, gospodarstwo odwiedza rocznie około 400 osób, w tym dzieci, młodzież, rolnicy i grupy zainteresowane stosowanymi w nim rozwiązaniami. Właścicielka wskazała również, że optymalna grupa edukacyjna liczy około 30 osób, natomiast grupy rolników mogą być większe. Dotychczas przyjmowano grupy liczące około 45 osób.

Podczas zajęć dzieci poznają gospodarstwo, zwierzęta, uprawy i proces powstawania żywności. Gospodarstwo wykorzystuje także elementy edukacji sensorycznej, m.in. poletka i przestrzenie edukacyjne służące poznawaniu roślin i produktów rolnych.

Właściciele planują rozbudowę infrastruktury edukacyjnej o salę edukacyjno-wykładową i zadaszoną przestrzeń demonstracyjną, które pozwolą organizować spotkania niezależnie od pogody. Rozważają także utworzenie ścieżki sensorycznej i elementów naturoterapii.

Gospodarstwo jest również otwarte na przyjmowanie grup rolników, organizację wizyt studyjnych, udział w wydarzeniach oraz prezentowanie stosowanych rozwiązań.

Właściciele prowadzą rolniczy handel detaliczny (RHD), w ramach którego sprzedają produkty z gospodarstwa bezpośrednio konsumentom. Podkreślają, że taki model pozwala prezentować warunki produkcji i zwiększać wiedzę konsumentów o jakości oraz pochodzeniu żywności.

Ten obszar można wykorzystać w działaniach KSOW+ dotyczących krótkich łańcuchów dostaw i dobrych praktyk w gospodarstwach.

Właściciele stworzyli aplikację wspierającą sprzedaż produktów z gospodarstwa i obsługę zamówień. Rozwijają również rozwiązania oparte na GPS, które mogą wspierać rolnictwo precyzyjne.

Właściciele rozważają także opracowanie krajowego systemu nawigacji do maszyn rolniczych. Ma on być tańszy od dostępnych rozwiązań, aby mogły z niego korzystać także mniejsze gospodarstwa.

Podczas spotkania Marta Maciejewska-Lennert zadeklarowała gotowość gospodarstwa do aktywnego udziału w działaniach KSOW+, w szczególności poprzez:

• upowszechniania wiedzy grupom rolników, doradcom, uczniom i innym uczestnikom wizyt studyjnych;
• udział w konferencjach, seminariach i spotkaniach;
• prezentowanie dobrych praktyk i innowacyjnych rozwiązań;
• udział w materiałach filmowych i promocyjnych KSOW+;
• przekazywanie materiałów i informacji do publikacji na portalu KSOW+ i w mediach społecznościowych;
• współpracę przy działaniach związanych z KSGD, SIR i grupami operacyjnymi EPI;
• udział w wymianie wiedzy i doświadczeń, również na poziomie międzynarodowym.

Marta Maciejewska-Lennert zaznaczyła, że udział gospodarstwa w wydarzeniach wymaga przekazania zaproszenia z odpowiednim wyprzedzeniem, najlepiej około kwartału przed planowanym terminem.

Istotnym wątkiem spotkania była możliwość włączenia gospodarstwa do międzynarodowej wymiany doświadczeń dotyczącej gospodarstw demonstracyjnych.

Właściciele gospodarstwa nawiązali kontakt z przedstawicielem kostarykańskiego portalu Tiquicia Conecta, zainteresowanym działalnością KSGD i możliwością wykorzystania doświadczeń polskich gospodarstw demonstracyjnych w Kostaryce. Na kwiecień 2027 r. planowana jest jego wizyta robocza w Polsce oraz przygotowanie materiału o funkcjonowaniu gospodarstw demonstracyjnych. Właściciele chcieliby, aby program objął kilka gospodarstw o różnym profilu i przedstawił działalność KSGD w szerszym ujęciu.

Jednostka Centralna KSOW+ zadeklarowała zainteresowanie wsparciem inicjatywy i przekazaniem informacji do CDR w Brwinowie, które koordynuje KSGD.

Właściciele zadeklarowali gotowość do współpracy przy organizacji wizyty i wskazania innych gospodarstw, które mogłyby zostać objęte programem.

Spotkanie potwierdziło duży potencjał gospodarstwa jako aktywnego partnera KSOW+ oraz miejsca demonstracji innowacyjnych i zrównoważonych rozwiązań w rolnictwie.

Za szczególnie perspektywiczne obszary współpracy uznano:

1. rozwój i promocję planowanej grupy operacyjnej EPI;
2. demonstrację rozwiązań z zakresu precyzyjnego rolnictwa, mapowania pól i analizy gleby;
3. rozwój i prezentację wermikompostowania;
4. organizację wizyt studyjnych i demonstracyjnych;
5. działania edukacyjne skierowane do dzieci, młodzieży i rolników;
6. promocję RHD i krótkich łańcuchów dostaw;
7. przygotowanie materiałów filmowych i publikacji prezentujących dobre praktyki gospodarstwa;
8. współpracę przy międzynarodowej wymianie doświadczeń dotyczącej gospodarstw demonstracyjnych;
9. przekazywanie informacji o możliwościach udziału w konkursach, naborach i przedsięwzięciach odpowiadających profilowi gospodarstwa.

Więcej informacji o gospodarstwie, w tym dane kontaktowe, znajdują się w Bazie partnerów KSOW+.