Odporność społeczna to zdolność mieszkańców i instytucji do przygotowania się na zakłócenie, działania w jego trakcie, odbudowy oraz wyciągnięcia wniosków. Europejska Sieć WPR zwraca uwagę, że lokalne grupy działania (LGD) mają tu szczególny atut: znają organizacje, przedsiębiorców i liderów, którzy potrafią szybko uruchomić zasoby na miejscu.

LGD nie zastępuje straży pożarnej, gminnego centrum zarządzania kryzysowego ani służb ratowniczych. Może jednak połączyć podmioty, które na co dzień działają osobno, przełożyć oficjalne zalecenia na lokalny język i zadbać, aby w planie nie pominięto samotnych seniorów, osób z niepełnosprawnościami czy odległych przysiółków.

Cztery regionalne sieci LGD z województw dolnośląskiego, lubuskiego, wielkopolskiego i zachodniopomorskiego utworzyły w 2025 r. nieformalną Sieć odporności obywatelskiej na kryzysy. Projekt o wartości 160 tys. zł połączył debaty i szkolenia dotyczące m.in. pierwszej pomocy, ewakuacji, bezpieczeństwa energetycznego i żywnościowego, komunikacji bez internetu, dezinformacji oraz zagrożeń klimatycznych.

Efektem jest bezpłatny poradnik „Odporność i współdziałanie”. Zawiera krótkie ćwiczenia i listy kontrolne dla organizacji. Można z niego wykorzystać na przykład przygotowanie gospodarstwa domowego na 72 godziny bez energii, mapowanie osób potrzebujących wsparcia, ustalenie kanału łączności awaryjnej czy ćwiczenie rozpoznawania fałszywych komunikatów.

Pobierz poradnik

Najbardziej praktyczny model pracy można zamknąć w pięciu krokach:

• zebrać gminy, OSP, KGW, szkoły, parafie, przedsiębiorców i organizacje społeczne przy jednym stole;
• wybrać dwa lub trzy realne scenariusze, np. długą przerwę w dostawie prądu, podtopienie albo awarię łączności;
• zmapować zasoby: ludzi z uprawnieniami, agregaty, studnie, miejsca schronienia, transport i lokalne kanały informacji; 
• ustalić role, osoby zastępujące oraz sposób kontaktu bez sieci komórkowej;
• przeprowadzić krótkie ćwiczenie i zapisać, co trzeba poprawić.

Ważny jest również rejestr aktualizacji. Numery telefonów, dostępność sprzętu i osoby odpowiedzialne zmieniają się szybciej niż dokument strategiczny. LGD może raz lub dwa razy w roku zwołać partnerów, sprawdzić listę i powtórzyć jeden scenariusz.

Przykłady opisane przez Europejską Sieć WPR potwierdzają, że istniejąca sieć kontaktów skraca czas reakcji. Czeska LGD Brdy-Vltava wsparła w 2022 r. około 1000 uchodźców z Ukrainy. Po rozpoznaniu potrzeb przekazała wyposażenie i żywność 70 rodzinom, czyli ponad 200 osobom, a pakiety szkolne trafiły do 125 dzieci w 15 szkołach.

W Irlandii sieć organizacji rozwoju lokalnego zatrudnia około 26 pracowników łącznikowych, którzy budują relacje między stałymi mieszkańcami a nowo przybyłymi. Różne kryzysy wymagają innych działań, ale wspólny mechanizm jest podobny: zaufana organizacja łączy ludzi, sprawdza potrzeby i utrzymuje współpracę po zakończeniu pojedynczego projektu.

LGD może rozpocząć od 90-minutowego spotkania bez tworzenia rozbudowanego programu. W pierwszym tygodniu warto wybrać scenariusz i partnerów, w drugim zebrać zasoby oraz osoby wymagające wsparcia, w trzecim przeprowadzić ćwiczenie, a w czwartym poprawić listę kontaktów i podział ról.

Plan trzeba uzgodnić z gminą i właściwymi służbami, aby społeczne działania wspierały oficjalne procedury. Dobrym rezultatem pierwszego miesiąca nie jest gruby dokument, lecz sprawdzony kontakt, jasna rola każdego partnera i jedna luka, którą udało się usunąć. Poradnik można pobrać bezpłatnie i omówić na najbliższym posiedzeniu zarządu LGD lub spotkaniu partnerów lokalnej strategii rozwoju.

---

Źródło: Dolnośląska Sieć Partnerstw LGD; Europejska Sieć WPR