Obszary wiejskie w Polsce są źródłem bogactwa kulturowego, tradycji i produktów, które stanowią dumę lokalnych społeczności. Właśnie te unikalne wyroby, tworzone z pasją i przekazywaną z pokolenia na pokolenie wiedzą, coraz częściej zyskują uznanie nie tylko w kraju, ale i w całej Unii Europejskiej.

System ochrony produktów żywnościowych i tradycyjnych, funkcjonujący w UE od 1992 roku, umożliwia ich wyróżnienie i promocję. Dzięki niemu wśród rozpoznawalnych marek znalazły się m.in. jabłka grójeckie, bryndza podhalańska czy wędzone jabłko sechlońskie. Charakterystyczne żółto-niebieskie oraz żółto-czerwone logotypy oznaczeń stanowią dziś ceniony znak jakości i autentyczności.

Od 1 grudnia 2025 roku system chronionego oznaczenia geograficznego (ChOG) zostanie rozszerzony o produkty rzemieślnicze i przemysłowe. Oznacza to, że również te wyroby będą mogły być chronione w ramach wspólnotowego systemu unijnego, podobnie jak produkty rolne i spożywcze.

Oznaczenia geograficzne to forma ochrony własności intelektualnej, łącząca konkretne produkty – lokalne, europejskie i autentyczne – z miejscem ich pochodzenia. Zapewniają one, że dany wyrób posiada cechy, renomę lub charakterystykę nierozerwalnie związaną z określonym regionem.

Nowy system ochrony oznaczeń geograficznych dla produktów rzemieślniczych i przemysłowych umożliwi producentom podkreślenie wyjątkowości swoich wyrobów oraz ich związku z regionem. To narzędzie wspierające promocję lokalnych specjalizacji, ochronę tradycji oraz wzmacnianie tożsamości kulturowej i gospodarczej regionów, w tym także obszarów wiejskich w Polsce.

Rozporządzenie UE w sprawie oznaczeń geograficznych dla produktów rzemieślniczych i przemysłowych ma na celu:

• ustanowienie jednolitej ochrony tych produktów na poziomie Unii,
• poprawę pozycji producentów na rynku,
• zapobieganie podrabianiu wyrobów,
• zachęcanie do inwestowania w lokalne rzemiosło i jakość.

System przyczyni się także do zwiększenia widoczności autentycznych produktów i wzmocni zaufanie konsumentów do oznaczonych wyrobów.

Zgodnie z przepisami:

• Produkty rzemieślnicze to wyroby powstałe w całości ręcznie lub przy użyciu narzędzi ręcznych, cyfrowych bądź mechanicznych, o ile wkład pracy ręcznej stanowi istotny element gotowego produktu.
• Produkty przemysłowe to wyroby wytwarzane w sposób znormalizowany, często seryjny, przy użyciu maszyn.

Dzięki temu ochroną oznaczeń geograficznych mogą zostać objęte szerokie grupy produktów, takich jak: wyroby z drewna, biżuteria, tekstylia, koronki, wyroby szklane, porcelana, kamienie naturalne, instrumenty muzyczne czy sztućce.

Aby produkt mógł zostać objęty ochroną, musi spełniać następujące kryteria:

1. Pochodzić z określonego miejsca, regionu lub kraju.

2. Posiadać jakość, renomę lub cechę charakterystyczną wynikającą z tego pochodzenia.

3. Przynajmniej jeden etap produkcji musi odbywać się na danym obszarze geograficznym.

Wniosek o rejestrację składa grupa producentów lub rzemieślników z danego regionu – wspólnie opracowują oni opis produktu i dokumentację wymaganą do rejestracji.

Korzyści z rejestracji są wielowymiarowe:

• Ochrona nazwy na terenie całej Unii Europejskiej – ograniczenie nieuprawnionego użycia i podrabiania.
• Wzrost rozpoznawalności i prestiżu – możliwość oznaczania produktów oficjalnym unijnym symbolem ChOG.
• Wzmocnienie wizerunku regionu – podkreślenie związku produktu z lokalnym dziedzictwem i tradycyjnym know-how.
• Wsparcie rozwoju lokalnych producentów i turystyki – rejestracja zwiększa wartość rynkową wyrobu i promuje region.
• Zabezpieczenie przed imitacjami – ochrona przed używaniem nazw typu „jak”, „stylu”, „imitacja” itp.

Szczegółowe informacje dotyczące systemu chronionego oznaczenia geograficznego dla produktów rzemieślniczych i przemysłowych oraz procedury zgłaszania wniosków można uzyskać w Urzędzie Patentowym RP: oznaczenia.geograficzne@uprp.gov.pl

Przydatne linki:

• Oficjalna platforma informacyjna GI Hub (EUIPO)
• Przewodniki, dokumenty pomocnicze i informacje o procedurze
• Podstawa prawna: Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/2411 z dnia 18 października 2023 r. w sprawie ochrony oznaczeń geograficznych produktów rzemieślniczych i przemysłowych oraz zmieniające rozporządzenia (UE) 2017/1001 i (UE) 2019/1753