Europejska Sieć Wspólnej Polityki Rolnej opublikowała artykuł poświęcony ambicjom inicjatywy LEADER, jej aktualnemu wdrażaniu oraz roli w zakresie wzmacniania odporności i bezpieczeństwa społeczności lokalnych. Zebrane informacje pochodzą z instytucji zarządzających oraz krajowych sieci w pięciu państwach regionu Morza Bałtyckiego: Estonii, Łotwy, Litwy, Finlandii i Polski.

W krajach regionu Morza Bałtyckiego lokalne strategie rozwoju (LSR) koncentrują się wokół kluczowych zagadnień, takich jak jakość życia na obszarach wiejskich, dostępność usług, wspieranie innowacyjności, rozwój lokalnych przedsiębiorstw oraz aktywizacja społeczności.

Estonia przewiduje, że LEADER przyczyni się do tworzenia atrakcyjnego środowiska życia i prowadzenia działalności gospodarczej na terenach wiejskich. Priorytety obejmują rozwój przedsiębiorczości, wzmacnianie społeczności lokalnych, młodych liderów, poprawę dostępu do usług, wdrażanie rozwiązań przyjaznych środowisku i promowanie wizerunku obszarów wiejskich, m.in. poprzez koncepcję inteligentnych wiosek (Smart Villages).

Finlandia dąży do wzmocnienia LEADER poprzez skuteczne wykorzystanie dostępnych mechanizmów wsparcia, ze szczególnym uwzględnieniem małych przedsiębiorstw, przedsiębiorstw rozpoczynających działalność,  oraz budowania i wzmacniania sieci kontaktów i współpracy w ramach LEADER.

Łotwa stawia na tworzenie nowych miejsc pracy, zrównoważone wykorzystanie zasobów lokalnych i wdrażanie rozwiązań cyfrowych oraz innowacyjnych. Istotnym celem jest również zapewnienie wysokiej jakości środowiska życia i usług lokalnych za pośrednictwem LEADER, szczególnie w kontekście problemów demograficznych oraz niskiego poziomu przedsiębiorczości.

Litwa planuje opracowanie metodologii oceny wartości dodanej LEADER, zgodnej z wytycznymi Komisji Europejskiej, dostosowanej do krajowego kontekstu.

Polska koncentruje się na wzmacnianiu lokalnej tożsamości, angażowaniu mieszkańców oraz wykorzystywaniu zasobów lokalnych, innowacji i rozwiązań cyfrowych w odpowiedzi na potrzeby społeczności wiejskich.

We wszystkich pięciu krajach wdrażanie lokalnych projektów przebiega zgodnie z zatwierdzonymi strategiami rozwoju.

W Estonii pierwsze nabory projektów ogłoszono w lutym i marcu 2024 r. Program Smart Villages obejmuje 13 LGD i 24 wsie, koncentrując się na innowacjach cyfrowych, ekologii i usługach społecznych.

W Finlandii od lata 2023 r. ogłoszono nabory, w ramach których do marca 2025 r. zatwierdzono 4 200 projektów (40% budżetu LGD na lata 2023–2027). Większość wspiera małe przedsiębiorstwa i inwestycje lokalne. Silny nacisk położono na tematykę Smart Village oraz szeroką gamę lokalnych priorytetów – od przedsiębiorczości, przez integrację społeczną, po ochronę środowiska i młodzież. Wsparcie zyskało również 36 strategii Smart Village.

Na Łotwie do marca 2025 r. zatwierdzono 638 projektów o łącznej wartości 12,2 mln euro (21% budżetu LEADER). Pomimo umiarkowanego zainteresowania w regionach wschodnich, główne tematy to: poprawa przestrzeni publicznej, usługi rekreacyjne oraz wsparcie start-upów.

Na Litwie pierwsze nabory ruszyły w lutym 2024 r. 41 z 49 LGD zdecydowało się skoncentrować swoje LSR na niewielkiej liczbie kluczowych lokalnych potrzeb i celów strategicznych, aby osiągnąć większe korzyści i wartość dodaną dla swoich terytoriów. Główne wybrane tematy dotyczą gospodarki, usług społecznych, turystyki i zrównoważonego rozwoju.

W Polsce Lokalne Grupy Działania (LGD) rozpoczęły ogłaszanie naborów projektów w grudniu 2024 roku. Do końca kwietnia 2025 roku ogłoszono łącznie 197 naborów w 15 z 16 województw. Jeden z regionów nie rozpoczął jeszcze procesu naborów. Wartość pomocy wnioskowanej w ramach ogłoszonych konkursów stanowi około 9% całkowitego budżetu przeznaczonego na realizację inicjatywy LEADER. Główne obszary tematyczne naborów obejmują: rozwój przedsiębiorczości i działalności pozarolniczej, poprawę dostępu do lokalnej infrastruktury publicznej, zwiększenie dostępności usług świadczonych na rzecz społeczności lokalnych, włączenie społeczne (ze szczególnym uwzględnieniem osób starszych, młodzieży oraz grup znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej), a także działania na rzecz kształtowania świadomości obywatelskiej.

W obliczu napięć geopolitycznych rośnie świadomość, że prawdziwy dobrobyt społeczności nie jest możliwy bez poczucia bezpieczeństwa, a bezpieczeństwo wymaga budowania odporności lokalnej. Szczególnie widoczne jest to w działaniach podejmowanych przez LGD w krajach graniczących z Federacją Rosyjską, takich jak Łotwa i Finlandia.

Na Łotwie, LGD podejmują inicjatywy na rzecz bezpieczeństwa żywnościowego i samowystarczalności. Projekt „W kierunku samowystarczalnej społeczności”, realizowany w okresie programowania 2014–2020 we współpracy z czterema łotewskimi Lokalnymi Grupami Działania — Aizkraukles rajona partnerība (partner wiodący), Bauskas rajona lauku partnerība, partnerība Kaimiņi oraz Preiļu-Līvānu novadu partnerība – Kūpā — miał na celu identyfikację zasobów żywnościowych na obszarach objętych działalnością tych LGD. Działania projektowe koncentrowały się na wspieraniu rozwoju krótkich łańcuchów dostaw, co miało służyć zwiększeniu samowystarczalności lokalnych społeczności.

LGD Krāslavas rajona partnerība zorganizowała Forum Wysokiego Szczebla poświęcone bezpieczeństwu i odporności we wschodnich regionach przygranicznych. Z kolei LGD Ludzas rajona partnerība wdraża działania zwiększające odporność społeczności, m.in. poprzez tworzenie baz danych organizacji lokalnych, publikowanie materiałów informacyjnych i prowadzenie szkoleń w ramach projektu „Bezpieczeństwo w obszarze przygranicznym UE i Łotwy zaczyna się od każdego obywatela”.

LGD Ludzas rajona partnerība aktywnie promuje odporność lokalnej społeczności, m.in. poprzez opracowanie i opublikowanie listy lokalnych organizacji — takich jak organizacje pozarządowe, grupy parafialne czy ośrodki kultury — wraz z danymi kontaktowymi, co sprzyja budowaniu współpracy i sieci wsparcia na poziomie lokalnym.

W ramach działań informacyjnych utworzono również sekcję „Bezpieczeństwo” na stronie internetowej LGD, zawierającą zestaw przydatnych kontaktów oraz informacji dotyczących bezpieczeństwa i reagowania kryzysowego na terenie gminy Ludza. Ważnym elementem działań na rzecz budowania bezpieczeństwa lokalnego był projekt „Bezpieczeństwo w obszarze przygranicznym UE i Łotwy w gminie Ludza zaczyna się od każdego obywatela”, realizowany przy wsparciu Ministerstwa Obrony. Projekt obejmował organizację forów i debat z mieszkańcami w 25 jednostkach administracyjnych gminy Ludza, wspierając rozwój świadomości obywatelskiej oraz lokalnych mechanizmów reagowania w sytuacjach kryzysowych.

W Finlandii temat „gotowości” stanowi jeden z wyraźnych priorytetów Lokalnych Grup Działania. Fińska baza danych projektów rozwoju obszarów wiejskich wskazuje 131 projektów LEADER powiązanych z tym zagadnieniem na podstawie wyszukiwania tego słowa kluczowego.

Jednym z przykładów jest projekt „Bezpieczne codzienne wioski w Hollola”, którego celem jest rozwój funkcjonalnych modeli zwiększających bezpieczeństwo i odporność wsi – zarówno dla mieszkańców stałych, jak i letników, turystów oraz gości okazjonalnych. W ramach projektu organizowane są wieczory wiejskie, warsztaty, przeglądy oraz ankiety z udziałem mieszkańców, władz lokalnych i nierezydentów (np. z wioski Laatia). Projekt zakłada utworzenie zespołu ds. bezpieczeństwa, opracowanie planu reagowania na sytuacje kryzysowe (takie jak burze, przerwy w dostawie wody, powodzie, pożary itp.), a także przygotowanie przewodnika po bezpieczeństwie imprez oraz szablonu planu ratunkowego dla wydarzeń wiejskich. Kluczowym elementem działań jest aktywne zaangażowanie mieszkańców w planowanie, szkolenia i działania komunikacyjne.

Podobnie, projekt „Bezpieczna przyszłość w wioskach” opiera się na założeniu, że bezpieczeństwo i gotowość na sytuacje kryzysowe mają zasadnicze znaczenie dla dobrobytu i odporności społeczności lokalnych. Jego celem jest zwiększenie zdolności mieszkańców do reagowania na różne kryzysy poprzez podnoszenie świadomości, opracowanie planów bezpieczeństwa oraz rozwój kompetencji w zakresie pierwszej pomocy, zarządzania kryzysowego i ochrony przeciwpożarowej. Działania projektowe obejmują także mapowanie i zakup sprzętu ratunkowego, poprawę infrastruktury wsi, rozwój kanałów komunikacji (np. strony internetowe stowarzyszeń wiejskich, grupy w mediach społecznościowych) oraz szkolenia i współpracę z władzami lokalnymi. Projekt realizowany jest we współpracy z wioskami: Kangosjärvi, Ylimuonio, Kajanki, Särkijärvi, Olos, Kerässieppi oraz Jeris.

---

Źródło: Biuletyn LEADER (LEADER Newsletter June 2025)