Wydarzenie pt. „Wymiana doświadczeń w ramach LEADER: Współpraca”, organizowane przez hiszpańską sieć WPR, odbyło się w dniach 3–4 marca 2026 r. w Hiszpanii w formule hybrydowej. Jego celem było promowanie współpracy w ramach programu LEADER na szczeblu krajowym i europejskim. Podkreślano, że jest to narzędzie wspierające lokalne podmioty w wykorzystywaniu potencjału ich obszarów poprzez dynamiczną współpracę sieciową.

---

Jak zaznaczano, współpraca nie jest opcją, lecz elementem strategicznym służącym sprostaniu trzem głównym wyzwaniom na szczeblu europejskim: transformacji ekologicznej, cyfryzacji oraz walce z wyludnieniem. Zwrócono również uwagę, że współpraca w ramach programu LEADER pozwala wcielać w życie europejskie wartości oraz siedem zasad LEADER-a.

---

Podczas spotkania zaprezentowano przykłady udanych projektów współpracy oraz inicjatywy znajdujące się na etapie projektowania lub poszukiwania partnerów w okresie programowania 2023–2027. Dotyczą one różnych tematów, takich jak zmiany klimatyczne, przemiany pokoleniowe, inteligentne wioski, promocja lokalnych produktów czy ekoturystyka. Efektem wymiany wiedzy i wspólnej pracy jest dokument podsumowujący synergie oraz możliwości współpracy między lokalnymi grupami działania w Europie.

Oto kilka wniosków z wydarzenia w trzech głównych obszarach:

1. Korzyści i wartość dodana współpracy:

• Współpracę w ramach programu LEADER należy postrzegać jako coś więcej niż proces instytucjonalny. Pełni ona rolę katalizatora, który wzmacnia relacje między terytoriami i pozwala osiągać lepsze rezultaty: „gdy współpracujemy, nasze siły się sumują”,
• Obecne wyzwania stojące przed obszarami wiejskimi, związane m.in. ze zmianami klimatu, różnorodnością biologiczną i cyfryzacją, mają charakter globalny i dotyczą wszystkich regionów. Najskuteczniejsze rozwiązania często powstają jednak na poziomie lokalnym, w odpowiedzi na oddolne potrzeby, a następnie mogą być wykorzystywane także w innych miejscach,
• Obszarów wiejskich nie należy postrzegać wyłącznie jako terenów zagrożonych stagnacją. W rzeczywistości mogą one stanowić przestrzeń dla innowacji i przedsiębiorczości. Z tej perspektywy współpraca w ramach programu LEADER jest narzędziem, które pomaga przekształcać lokalne pomysły w rzeczywiste projekty o szerszym znaczeniu.

2. Przeszkody biurokratyczne i wyzwania

• Realizację projektów współpracy w ramach programu LEADER utrudniają biurokracja oraz brak elastyczności administracyjnej. W rezultacie powstaje mniej projektów, niż oczekiwano, mimo wyraźnej chęci ich rozwijania przez hiszpańskie i europejskie lokalne grupy działania,
• Stwierdzono również znaczne rozbieżności w przepisach dotyczących zasad i terminów współpracy, zarówno na szczeblu krajowym, jak i międzynarodowym. Wskazywano, że czasami „łatwiej jest współpracować z innymi krajami niż z sąsiednimi regionami”,
• Współpraca wymaga także cierpliwości, szczególnie ze względu na długi czas oczekiwania na rozpatrzenie wniosków..

3. Atuty udanej współpracy

• Wydarzenie pokazało, że najbardziej udane projekty wymagają cierpliwości, „sztuki czekania” oraz umiejętnego korzystania z wcześniejszych doświadczeń. Dlatego stała wymiana studiów przypadków między lokalnymi grupami działania ma duże znaczenie w poszukiwaniu projektów możliwych do powielania oraz nowych możliwości współpracy,
• Współpraca musi zawsze wpisywać się w ramy lokalnej strategii rozwoju i prowadzić do osiągnięcia konkretnych celów. Nie powinna powstawać przypadkowo, lecz wynikać z jasno określonych potrzeb danego obszaru. Najpierw należy zidentyfikować problem lub wyzwanie, a następnie znaleźć partnerów, którzy mogą wnieść rzeczywistą wartość dodaną – w postaci doświadczenia, wiedzy lub zasobów – aby wspólnie wypracować rozwiązania,
• Podkreślono również znaczenie modelu zarządzania wieloma funduszami, który może wzmacniać odporność i autonomię lokalnych grup działania.
• Lokalne grupy działania powinny w pełni wykorzystywać europejskie narzędzia, które ułatwiają nawiązywanie współpracy na różnych szczeblach. Dlatego tak ważne są spotkania pokazujące, jak korzystać z tych rozwiązań i jakie możliwości oferują. Do głównych narzędzi wsparcia współpracy transgranicznej należy europejski katalog lokalnych grup działania, obejmujący dane 2 453 grup z 27 państw członkowskich, spośród których 45 poszukuje partnerów do realizacji wspólnych projektów. Na stronie Europejskiej Sieci WPR można również wyszukiwać oferty współpracy, których obecnie jest 16.

Na zakończenie wydarzenia María José Murciano, wiceprezes ELARD-u, dodała, że „w obecnym kontekście europejskim wzmocnienie współpracy w ramach programu LEADER stanowi priorytet strategiczny. W czasach głębokich przemian gospodarczych, społecznych i geopolitycznych obszary wiejskie potrzebują solidnych sieci, partycypacyjnego zarządzania oraz zdolności do współpracy między terytoriami, aby skutecznie reagować na wspólne wyzwania.

---

Wymiar współpracy programu LEADER jest jednym z jego najcenniejszych atutów, ponieważ umożliwia społecznościom wiejskim wymianę wiedzy, opracowywanie wspólnych rozwiązań oraz budowanie strategicznych sojuszy, które wzmacniają innowacyjność, odporność i spójność terytorialną w całej Europie. Współpracy nie mogą jednak utrudniać nadmierne bariery administracyjne ani system, który przywiązuje nieproporcjonalną wagę do ryzyka finansowego i proceduralnego.

---

Dla obszarów wiejskich stawka jest zbyt wysoka, by pozwolić, by inicjatywy współpracy były hamowane przez skomplikowane przepisy lub niepewność co do uzasadnienia projektów. Jeśli Europa pragnie dynamicznych i odpornych obszarów wiejskich, musi zadbać o to, by współpraca w ramach programu LEADER była ułatwiana, wspierana i upraszczana, umożliwiając lokalnym podmiotom pełne wykorzystanie ich potencjału w zakresie współpracy, innowacji i wspólnego reagowania na wyzwania naszych czasów”.

Materiały i prezentacje dostępne są na stronie hiszpańskiej sieci WPR:

Zobacz więcej [Kliknij tutaj]