Choroby wirusowe roślin są coraz większym wyzwaniem dla produkcji warzywniczej. Szczególnie narażone są pomidory oraz rośliny dyniowate, takie jak ogórki, dynie, cukinie czy melony. W uprawach szklarniowych i polowych wirusy mogą szybko się rozprzestrzeniać, powodując poważne straty w plonie, obniżenie jakości produkcji oraz problemy w całym łańcuchu dostaw żywności.

Odpowiedzią na te wyzwania był europejski projekt VIRTIGATION, finansowany z programu Unii Europejskiej Horyzont 2020. Jego pełna nazwa odnosi się do nowych chorób wirusowych pomidorów i roślin dyniowatych oraz wdrażania strategii ograniczających ich skutki w długotrwałym zarządzaniu zdrowiem roślin. Projekt był realizowany w latach 2021–2025, a jego koordynatorem był KU Leuven w Belgii.

Pomidory i rośliny dyniowate należą do ważnych upraw żywnościowych, zarówno w Europie, jak i w wielu innych regionach świata. Jednocześnie są coraz częściej zagrożone przez wirusy, które mogą być przenoszone m.in. przez owady, materiał roślinny, nasiona, narzędzia lub podczas prac pielęgnacyjnych. Strona projektu wskazuje, że straty w uprawach mogą wynosić od kilkunastu procent aż do całkowitego zniszczenia plantacji.

---

W centrum zainteresowania projektu znalazły się m.in. wirusy z grupy begomowirusów, przenoszone głównie przez mączliki, oraz tobamowirusów, które mogą rozprzestrzeniać się mechanicznie. Szczególną uwagę poświęcono takim zagrożeniom jak ToLCNDV (wirus żółtej kędzierzawki liści pomidora z New Delhi, groźny m.in. dla dyniowatych), TYLCV (wirus żółtej kędzierzawki liści pomidora, przenoszony przez mączlika)  i ToBRFV (wirus brunatnej wyboistości owoców pomidora, szczególnie niebezpieczny dla upraw pomidora i papryki), czyli wirusom powodującym choroby groźne dla upraw pomidora i roślin dyniowatych.

Celem projektu było opracowanie krótkoterminowych, średnioterminowych i długoterminowych rozwiązań, które mogą pomóc ograniczać wpływ nowych chorób wirusowych na produkcję roślinną. Badania obejmowały Europę Północną, region Morza Śródziemnego oraz wybrane kraje partnerskie, m.in. Maroko, Izrael i Indie.

W ramach projektu rozwijano kilka kierunków działań:

• nowoczesną diagnostykę do wczesnego wykrywania wariantów wirusów,
• monitorowanie ognisk chorób i analizę ich rozprzestrzeniania,
• badanie odporności roślin i naturalnych mechanizmów obronnych,
• biologiczne metody ograniczania wirusów i ich wektorów,
• strategie integrowanej ochrony roślin, możliwe do wykorzystania w praktyce produkcyjnej,
• współpracę z producentami i doradcami, aby wyniki badań odpowiadały realnym potrzebom sektora.

VIRTIGATION nie był wyłącznie projektem laboratoryjnym. Jego założeniem było łączenie badań z potrzebami praktyki rolniczej. W działania zaangażowano producentów, doradców, firmy nasienne, sektor ochrony roślin, naukowców oraz instytucje wspierające rolnictwo. Dzięki temu opracowywane rozwiązania miały odpowiadać na realne problemy gospodarstw, a nie tylko na cele badawcze

---

Takie podejście ma duże znaczenie w przypadku chorób wirusowych. Skuteczna ochrona wymaga bowiem nie tylko szybkiej diagnostyki, ale również wiedzy o tym, jak choroba się rozprzestrzenia, jakie odmiany wykazują odporność, jak ograniczać przenoszenie wirusa i jak dostosować działania do lokalnych warunków uprawy.

Wśród rezultatów projektu wskazano m.in.:

•  rozwój narzędzi do analizy i monitorowania wirusów,
• strategie szybkiego sekwencjonowania genomów,
• narzędzia do śledzenia rozprzestrzeniania się chorób oraz rozwiązania wspierające ocenę ryzyka wystąpienia ognisk wirusowych.
• Projekt objął także prace nad odmianami odpornymi na wybrane wirusy oraz nad nowymi strategiami integrowanego zarządzania wirusami i ich wektorami.

W ramach projektu prowadzono także działania szkoleniowe i upowszechniające. Rozwijano sieć współpracy VIRTIGATION, przygotowywano materiały dla interesariuszy oraz wspierano wymianę wiedzy między nauką, doradztwem i praktyką rolniczą.

Projekt pokazuje, że ochrona upraw przed nowymi chorobami wirusowymi wymaga współpracy wielu środowisk. Sama identyfikacja wirusa nie wystarczy, jeżeli producenci nie otrzymają praktycznych narzędzi do monitorowania zagrożenia, ograniczania jego rozprzestrzeniania i doboru właściwych metod ochrony.

---

Wyniki takich projektów mogą wspierać rozwój bardziej odpornego i zrównoważonego warzywnictwa. Mają znaczenie dla producentów, doradców rolniczych, hodowców odmian, firm technologicznych oraz instytucji odpowiedzialnych za zdrowie roślin. VIRTIGATION wpisuje się także w szerszy kierunek rozwoju rolnictwa opartego na szybkiej diagnostyce, ograniczaniu strat, zmniejszaniu presji chemicznej i lepszym przygotowaniu upraw na skutki zmian klimatu.

Więcej informacji o projekcie:

Przejdź na stronę VIRTIGATION