Łotewska Sieć Obszarów Wiejskich zorganizowała spotkanie nordycko-bałtyckiego klastra w Kuldidze w dniach 22-23 października 2025 roku. W spotkaniu uczestniczyło 11 przedstawicieli krajowych sieci z Estonii, Finlandii, Litwy, Łotwy, Polski i Europejskiej Sieci WPR (EU CAP Network). Celem spotkania była wymiana wiedzy i doświadczeń w zakresie prowadzonych działań sieciujących pomiędzy pracownikami krajowych sieci.

Program spotkania obejmował trzy sesje robocze:

• Aktualne sprawy w państwach członkowskich sieci nordycko-bałtyckiej; propozycja Komisji Europejskiej dotycząca następnego okresu programowania
• Współpraca z partnerami sieci – grupy fokusowe, grupy tematyczne, grupy robocze – refleksje na temat metod i tematów
• Inteligentne wioski – łotewskie podejście w PS WPR i inteligentna wioska Alsunga w praktyce (więcej). https://visitkuldiga.com/kulturvietas/meistaru-darbnicas/alsungas-amatu-maja/?lang=en

Spotkanie odbyło się w Centrum Innowacji Cyfrowych w Kuldidze, które prowadzi szereg aktywności na potrzeby mieszkańców z wykorzystaniem nowych technologii oraz w ramach którego działa szkoła wyższa specjalizująca się w tematach nowych środków komunikacji.

Na wstępie uczestnicy spotkania przedstawili zadania i prace jakimi obecnie zajmują się ich sieci, a następnie poruszono zaplanowane tematy.

Przedstawicielka Europejskiej Sieci WPR odniosła się do przeprowadzonej ankiety wśród krajowych sieci nt. ich roli w opracowywanie kolejnych programów operacyjnych CSP na następny okres programowania. Wyniki wskazują, że wstępnie sieci zadeklarowały swoje zaangażowanie w różnym zakresie: od włączania interesariuszy, przez komunikowanie, koordynację, do wsparcia Instytucji Zarządzającej i wdrażania.

Jedną z sieci, która wspiera Ministerstwo Rolnictwa w tym zakresie jest łotewska sieć. Edgars Linde przedstawił główne kierunki stanowiska Łotwy w odniesieniu do nowego okresu programowania. W tym celu wykorzystano metodę dialogu, który umożliwia zrozumienie złożoności systemów. Promuje ona podejście systemowe poprzez zaangażowanie wielu interesariuszy, w tym tych rzadko słyszanych, w celu określenia działań w całym systemie wraz z potencjalnymi synergiami i kompromisami.

---

Zidentyfikowano główne obszary zainteresowania:

1. Konkurencyjna i wydajna działalność rolnicza, tworząca wyższą wartość dodaną dla gospodarki narodowej (Celem jest bardziej kompetentny i wykształcony rolnik, który tworzy konkurencyjne i wydajne gospodarstwo rolne).
2. Wzmocnienie dostępu do rynku i zdolności eksportowych (Celem jest konkurować na rynku dzięki większym ilościom i produktom o wyższej wartości dodanej).
3. Efektywne i zrównoważone wykorzystanie zasobów krajowych (Celem jest zrównoważona i wydajna produkcja z uwzględnieniem dostępnych zasobów).
4. Zarządzanie ryzykiem ze zrównoważoną odpowiedzialnością (Celem jest zwiększenie liczby gospodarstw rolnych zdolnych do przezwyciężania kryzysów i radzenia sobie z nimi).
5. Przedstawiciel łotewskiej sieci podkreślił, że najważniejsze jest jakie będzie rolnictwo w przyszłości, przy czym fundusze unijne to dalsza kwestia.

Dodatkowo łotewska sieć przedstawiła wyniki Wstępnego badania potrzeb w zakresie strategii rozwoju obszarów wiejskich rozpoczętego w roku 2024 przez grupę ekspertów. Celem badania było zidentyfikowanie interesariuszy i ich oczekiwań w zakresie rozwoju obszarów wiejskich, potencjalnych obszarów synergii oraz kolejnych kroków w celu przyspieszenia opracowania jednolitej strategii rozwoju obszarów wiejskich.

W trakcie badania zastanawiano się nad definicją obszarów wiejskich. Zdefiniowano obszary wiejskie Łotwy jako odrębną, specjalnie rozwiniętą i zarządzaną integralną część rozwoju państwa. Na szczeblu rządowym ważne jest ustanowienie struktury odpowiedzialnej za tę kwestię.

Odbyły się spotkania z ministrem rolnictwa i z Kancelarią Państwa oraz zorganizowano Forum pt. „Klucz do sukcesu regionalnego: warunki wstępne zrównoważonego rozwoju Łotwy”, 10 października 2025 r. na którym zaprezentowano wyniki badania. Zaplanowano również kolejne działania, którymi będą:

• Wizyta w czeskim Ministerstwie Rozwoju Regionalnego w sprawie współpracy wielofunduszowej, wielosektorowej i międzyresortowej oraz koordynacji polityki;
• Zorganizowanie Seminarium-konferencji w parlamencie łotewskim;
• Powołanie Grupy roboczej podlegającej wyższej władzy (przy wsparciu przewodniczącego parlamentu);
• Opracowanie holistycznej strategii rozwoju obszarów wiejskich.

---

W Finlandii od wielu lat mają utworzoną Międzyresortową Radę Polityki Wiejskiej, pracującą pod przewodnictwem Ministra Rolnictwa i Leśnictwa, która jest zaangażowana w przygotowania do nowego okresu programowania. W oparciu o potencjał tego zespołu i wypracowane mechanizmy, planowane jest przygotowanie propozycji rozwoju rolnictwa, leśnictwa i obszarów wiejskich do włączenia do Krajowego i Regionalnych Planów Partnerstwa. Fińska sieć organizuje warsztaty samooceny w każdym z 15 regionów. Założeniem jest, że wszystkie działania na słabo zaludnionych obszarach wiejskich są bardzo ważne jak również słuchanie społeczności lokalnej. Np. kwestia zbyt długiego czasu przeznaczonego na dojazd uczniów do szkół autobusem była szeroko dyskutowana co dało rekomendację, że maksymalnie 30 minut może trwać taki dojazd.

W trakcie spotkania wszyscy stwierdzili, że zarówno sieci krajowe jak i europejska sieć WPR powinny być aktywnie wykorzystane w procesie przygotowywania dokumentów programowych i wdrożeniowych ze względu na szeroki dostęp do interesariuszy, którzy reprezentują wszystkich mieszkańców wsi oraz podmioty działające na obszarach wiejskich. Dlatego też na ostatnim spotkaniu sieciowym w Bułgarii Europejska Sieć zaproponowała powstanie nowego klastra tematycznego nt. przyszłej WPR. Fińska sieć zgłosiła zainteresowanie udziałem w pracach tego klastra. Dodatkowo zgodzono się, że w trakcie przygotowywania Krajowych i Regionalnych Planów Partnerstwa, powinny powstać międzyresortowe zespoły z silnym udziałem Ministrów Rolnictwa i jego ekspertów.

Fińska sieć w 2024 roku ogłosiła otwarty nabór do dwóch grup fokusowych: jedna dotycząca zagadnień środowiska i klimatu, a druga dla społeczności mówiącej językiem szwedzkim. Każda z grup liczyła 15 osób. Odbyły się po 4 spotkania w 2024 roku oraz jedno w 2025 na tematy związane z priorytetami działań sieciowych w okresie 2023–2027, parlamentem wiejskim i zakresem planu działania na rok 2025.

W 2025 roku fińska sieć zaproponowała realizację nowej inicjatywy opartej na wynikach unijnego projektu Attractiss w ramach programu Horyzont 2020. Założeniem było wzmocnienie podejścia wielopodmiotowego (multi-actor approach) oraz realizacja obszarów zainteresowania fińskiej sieci w 2025 r. Zauważono, że tematyka zmian klimatycznych nie jest zbyt popularna wśród interesariuszy obszarów wiejskich i brakuje projektów dotyczących klimatu i środowiska. Podniesienie umiejętności wśród interesariuszy sieci obszarów wiejskich wpłynie na pobudzenie nowych projektów (z udziałem wielu podmiotów). Ogłoszono otwarty nabór kandydatów i wybrano 20 osób z językiem fińskim oraz 15 osób z językiem szwedzkim. Przeprowadzono szkolenia facylitatorów do samodzielnej pracy w swoich regionach. Szkolenie polegało na przeszkoleniu uczestników w zakresie zrozumienie znaczenia współtworzenia, podstawowych zasad i roli facylitatora, metod facylitacji w praktyce, inspiracji do dalszego rozwoju jako facylitator oraz nauki opanowania metod warsztatów kreatywnych i samodzielnego organizowania ich. Warsztaty kreatywne to metoda ułatwiająca współtworzenie. Podczas warsztatów kreatywnych wstępnie wybrane wyzwania zidentyfikowane przez grupę są przetwarzane na pomysły projektowe w grupie wielopodmiotowej. Tematyka skupia się na klimacie i środowisku. Celem jest utworzenie konsorcjów projektowych złożonych z wielu podmiotów, które będą kontynuować pracę nad tematami, a ostatecznie będą kontynuować pracę w ramach projektów. Fińska sieć umożliwi osobom przeszkolonym składanie wniosków na pakiet usług (service package) dostępny w sieci dla partnerów.

Drugiego dnia odbyła się wizyta studyjna do wsi Alsunga w powiecie Kuldiga. Jest to centrum historycznego regionu Suiti. Kultura Suiti została wpisana na listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego UNESCO. Wieś Alsunga brała udział w unijnym projekcie Działanie Przygotowawcze dla Inteligentnych Obszarów Wiejskich w 21 Wieku (Projekt ‘Smart Rural’ 21). Działania nakierowane są na podtrzymanie tradycji oraz rozwój społeczności lokalnej Suiti w Alsunga i w okolicznych miejscowościach. Ze względu na dużą wartość historyczną tej kultury działania koncentrują się głównie na zachowaniu tradycji i promowaniu jej, wykorzystując aktywne formy angażowania mieszkańców oraz nowe narzędzia przekazu dla turystów. W ramach projektu opracowano strategię, której celem był rozwój turystki i małych lokalnych przedsiębiorstw. Działania te pozwoliły na poprawę dostępnych usług oraz wsparcie młodych osób. Utworzono Centrum twórczości ludowej w dawnej szkole, gdzie mieści się miejsca spotkań mieszkańców, szkoła rękodzieła ludowego Suiti, warsztaty tkackie, pokoje dla mistrzów różnych zawodów. Zorganizowano wiele wydarzeń angażujących społeczność lokalną Suiti, m.in. festiwal marchewki, targi Suiti, wspólne spotkania i prace rękodzielnicze, utworzenie szlaków turystycznych, szkolenia dla mieszkańców w zakresie rozwijania własnego biznesu, współpraca ze szkołą jako najlepsze miejsce do nauki, aplikacja mobilna na telefon o przedsiębiorcach i ich produktach. W miejscowości liczącej 1000 mieszkańców działają 23 organizacje pozarządowe i organizowane są co miesiąc spotkania dla społeczności lokalnej. Wieś Alsunga to jedna z pierwszych w koncepcji Smart Village, dlatego podkreślane jest, że na początku samo podejście oddolnej współpracy i zaangażowania mieszkańców było podejściem innowacyjnym.

---

Klaster nordycko-bałtycki jest to jeden z czterech klastrów geograficznych funkcjonujących w ramach Europejskiej Sieci WPR. Spotkania przedstawicieli sieci odbywają się w formule on-line mniej więcej raz na miesiąc oraz raz w roku spotkanie fizyczne w wybranym kraju. Pozostałe klastry geograficzne to: atlantycki, śródziemnomorski oraz Europy Centralnej i Wschodniej. Klastry geograficzne to nieformalne spotkania, podczas których przedstawiciele krajowych sieci spotykają się, aby wymieniać się doświadczeniami, uczyć się i współpracować w oparciu o swoją bliskość geograficzną.

---

W spotkaniu uczestniczyli przedstawiciele KSOW+: Krzysztof Janiak z Centrum Doradztwa Rolniczego w Brwinowie i Agata Markuszewska z Centrum Doradztwa Rolniczego w Brwinowie Oddział w Warszawie.