Pierwsze stacjonarne spotkanie klastra tematycznego dotyczącego młodzieży na obszarach wiejskich oraz odnowy pokoleniowej odbyło się w dniach 22–23 października 2025 r. w Porto (Portugalia). Wydarzenie zostało zorganizowane przez moderatora klastra – portugalską sieć obszarów wiejskich. W spotkaniu uczestniczyli przedstawiciele krajowych sieci z Portugalii, Danii, Hiszpanii, Węgier, Polski oraz Europejskiej Sieci WPR, a także reprezentantka organizacji pozarządowej Rural Youth Europe. Polskę reprezentowała Julia Sikorska (JC KSOW+).

Podczas obrad uczestnicy wspólnie analizowali, w jaki sposób krajowe sieci mogą skuteczniej docierać do przedstawicieli pokolenia Z mieszkających na obszarach wiejskich – młodzieży w wieku szkolnym i studenckim.

Pierwszy dzień spotkania otworzył prezes Instytutu Win Porto i Douro (IVDP), który przedstawił działalność instytutu. IVDP odpowiada za kontrolę jakości i ilości win Porto i Douro, ochronę ich oznaczeń pochodzenia oraz promocję tych produktów na rynkach krajowych i zagranicznych.

Veronika Korceková (Europejska Sieć WPR) przedstawiła kierunki działań oraz inicjatywy podejmowane przez Europejską Sieć WPR na rzecz młodzieży z obszarów wiejskich. W swoim wystąpieniu zaprezentowała również kluczowe elementy opublikowanej 21 października 2025 r. Strategii UE na rzecz odnowy pokoleniowej (LINK: Strategia UE na rzecz odnowy pokoleniowej).

Wśród najważniejszych wniosków wskazano, że średni wiek rolnika w Europie wynosi 57 lat, jedynie 12% wszystkich rolników ma mniej niż 40 lat, a tylko 1 na 40 młodych rolników to kobieta. Unia Europejska zakłada, iż do 2040 r. liczba młodych i nowych rolników zostanie podwojona. Zgromadzone dane pokazują ponadto, że najstarsi rolnicy prowadzą gospodarstwa w krajach południowej Europy, gdzie młodzi rzadziej wybierają tę ścieżkę zawodową z uwagi na ryzyko związane z niedoborem wody oraz niestabilnością warunków klimatycznych.

Ramy polityczne Strategii UE na rzecz odnowy pokoleniowej koncentrują się m.in. na ułatwianiu rozpoczęcia działalności rolniczej. Nowi rolnicy mają uzyskać szerszy dostęp do finansowania, szkoleń i doradztwa w ramach Pakietu Startowego dla Młodych Rolników, a także możliwość korzystania z pomocy inwestycyjnej i wyższego poziomu współfinansowania unijnego (do 85%). Przewidziano również programy mentoringowe wspierające tworzenie trwałych i odpornych modeli biznesowych.

Strategia kładzie ponadto nacisk na poprawę dostępu młodych rolników do gruntów rolnych oraz wsparcie gospodarstw poprzez rozwój krajowych polityk gruntowych i utworzenie Europejskiego Obserwatorium Gruntów Rolnych (European Land Observatory).

W obszarze szkoleń i rozwoju kompetencji strategia wspiera m.in. wymianę doświadczeń w ramach programu Erasmus dla Młodych Przedsiębiorców, inicjatywy takie jak Platforma Kobiet w Rolnictwie, której celem jest promowanie równości płci, a także współpracę z programem Horyzont Europa i Europejskim Funduszem Konkurencyjności (ECF). Wsparcie obejmuje również działania ukierunkowane na rozwój kompetencji cyfrowych i finansowych oraz ułatwienie dostępu do sieci innowacji.

Strategia UE na rzecz odnowy pokoleniowej promuje również wzrost atrakcyjności życia na obszarach wiejskich poprzez inwestycje w infrastrukturę i usługi lokalne, takie jak opieka nad dziećmi, ochrona zdrowia, transport czy szerokopasmowy internet, a także poprzez wspieranie dywersyfikacji działalności gospodarczej. Dodatkowo wspierane są inicjatywy, w tym Ambasadorzy Młodzieży Wiejskiej (Rural Ambassadors), które inspirują młodych ludzi oraz wzmacniają ich tożsamość związaną z obszarami wiejskimi.

Strategia podkreśla również znaczenie skoordynowanego działania na poziomie Unii Europejskiej, państw członkowskich oraz regionów. Każde państwo członkowskie jest zobowiązane do opracowania kompleksowej strategii odnowy pokoleniowej w ramach Krajowego i Regionalnego Planu Partnerstwa, obejmującej identyfikację barier, określenie środków wsparcia oraz wyznaczenie konkretnych celów dla młodych rolników. Państwa członkowskie będą regularnie przekazywać raporty dotyczące postępów oraz wprowadzać niezbędne korekty w celu zapewnienia realizacji wspólnych celów UE.

Szczegółowe informacje dotyczące Strategii UE na rzecz odnowy pokoleniowej — otwórz.

---

Veronika Korceková krótko podsumowała również działania istniejących grup tematycznych poświęconych młodym w ramach Europejskiej Sieci WPR:

1. Grupa Tematyczna ds. zatrudnienia Młodzieży Wiejskiej: Głos Młodzieży Wiejskiej (ang. TG on Rural Youth Employment: the Voice of Rural Youth) – grupa koncentruje się na doświadczeniach młodych mieszkańców obszarów wiejskich, analizując możliwości zatrudnienia w rolnictwie, sektorze usług oraz w sektorze obywatelskim. Jej prace obejmują identyfikację kluczowych wyzwań, takich jak dostęp do ziemi, cyfryzacja czy integracja społeczna, w celu opracowania rekomendacji dotyczących przyszłych działań. W ramach prac grupy tematycznej powstały:

• publikacja Inwestując w przyszłość wsi w Europie: wspieranie nowego pokolenia;
• raporty podsumowujące z pierwszego i drugiego spotkania grupy;
• arkusz informacyjny Zatrudnienie Młodzieży Wiejskiej.

2. Grupa Tematyczna ds. rozwoju Umiejętności w Sektorze Rolniczym (en. TG on Nurturing Skills for a Thriving and Sustainable Agricultural Sector) – grupa koncentruje się na podnoszeniu kwalifikacji rolników w Europie oraz wspieraniu wymiany wiedzy między pokoleniami, tak aby młodzi rolnicy byli odpowiednio przygotowani do sprostania wyzwaniom przyszłości. W ramach prac grupy tematycznej powstały:

• dokument przedstawiający zmieniające się wymagania kompetencyjne w sektorze rolniczym;
• broszura zawierająca przykłady działań wspierających kształcenie i podnoszenie kwalifikacji w rolnictwie;
• raporty podsumowujące z pierwszego i drugiego spotkania grupy;
• dokument przedstawiający praktyczne rekomendacje mające na celu poprawę kompetencji w sektorze rolno-spożywczym UE;
• przegląd dobrych praktyk wspierających rozwój kompetencji w sektorze rolnictwa.

3. Grupa Tematyczna Gen Z: Liderzy odnowy pokoleniowej w rolnictwie (en. TG on Gen Z: Leading Generational Renewal in Farming)  – grupa analizowała zagadnienia związane z odnową pokoleniową, opracowując pięć profili potencjalnych młodych rolników, odzwierciedlających różnorodność ich aspiracji i wyzwań związanych z wyborem kariery w rolnictwie. Profile te ukazują zarówno motywacje i cele młodych ludzi, jak i przeszkody, z jakimi mogą się mierzyć, a także sposób, w jaki ich sytuacja może ewoluować w perspektywie najbliższych 10 lat. Opracowania te wskazują również czynniki sprzyjające rozwojowi gospodarstw oraz osiąganiu długoterminowych celów. W ramach prac grupy tematycznej powstały:

• dokument dotyczący odnowy pokoleniowej w rolnictwie i roli młodzieży;
• raporty podsumowujące z pierwszego i drugiego spotkania grupy;
• zestaw rekomendacji i konkretnych rozwiązań, które mogą uczynić rolnictwo bardziej atrakcyjną i realną ścieżką zawodową dla młodych ludzi.

Veronika zaprosiła uczestników na seminarium poświęcone odnowie pokoleniowej, które odbędzie się 11 marca 2026 r. w Brukseli (Belgia).

Julia Sikorska (Polska) przedstawiła wyniki raportu „Analiza dostępnych badań i danych na temat młodzieży na obszarach wiejskich”, opracowanego przez polską sieć obszarów wiejskich. Celem badania było zweryfikowanie aktualnej wiedzy dotyczącej młodych ludzi mieszkających na terenach wiejskich. Wyniki raportu pozwalają lepiej zrozumieć potrzeby tej grupy oraz wspierają planowanie skuteczniejszych działań skierowanych do młodzieży. Główny wniosek raportu wskazuje, że różnice między młodzieżą wiejską a miejską stopniowo się zacierają, a obie grupy stają się coraz bardziej podobne pod względem zachowań i aspiracji.

Ana Maria Ribes (Portugalia) przedstawiła inicjatywę Agrijovem – targi dedykowane studentom kierunków rolniczych, organizowane przez portugalską sieć obszarów wiejskich we współpracy z przedstawicielstwem Komisji Europejskiej w Portugalii oraz Europejską Siecią WPR. W 2025 r. odbyła się druga edycja wydarzenia (pierwsza miała miejsce w 2023 r.), które trwało dwa dni i zgromadziło 40 uczestników.

Wydarzenie obejmowało dwudniową wymianę doświadczeń poprzez rozmowy, debaty i sesje praktyczne, mające na celu:

• promowanie lepszego zrozumienia polityki europejskiej, w szczególności istoty Wspólnej Polityki Rolnej;
• przybliżenie specyfiki i znaczenia sektora rolnego w kontekście nowych wyzwań związanych z transformacją cyfrową i energetyczną;
• tworzenie relacji między młodymi studentami i młodymi rolnikami a doświadczonymi rolnikami, co sprzyja dzieleniu się wiedzą i jej transferowi;
• wsparcie uczestników w budowaniu świadomej ścieżki akademickiej i zawodowej.

W ramach wydarzenia uczestnicy opracowali Manifest Agrijovem 2025, wzywający do budowy bardziej zrównoważonego i innowacyjnego rolnictwa. Manifest odnosi się do następujących zagadnień:

1. Wspólna Polityka Rolna zorientowana na przyszłość
Kluczowe wnioski: WPR powinna wspierać ekologiczną i społeczną transformację sektora rolnego, promować praktyki regeneratywne, ułatwiać młodym rolnikom dostęp do ziemi, różnicować uprawy oraz wspierać edukację rolniczą, rozwój infrastruktury i gospodarkę o obiegu zamkniętym.

2. Zrównoważony sektor rolno-spożywczy
Kluczowe wnioski: Rolnictwo powinno funkcjonować w harmonii z naturą, zapewniając przejrzystość pochodzenia produktów, wspierając zrównoważonych i regeneratywnych producentów, chroniąc bioróżnorodność oraz promując efektywne zarządzanie wodą i glebą, a także rozwój gospodarki o obiegu zamkniętym.

3. Innowacje, technologia i wiedza
Kluczowe wnioski: Modernizacja sektora wymaga integracji nauki z praktyką, wspierania rolnictwa precyzyjnego, biotechnologii i cyfryzacji, rozwijania współpracy z uniwersytetami oraz promowania zrzeszeń, wspólnego korzystania ze sprzętu i edukacji rolniczej.

Adriana Borsellino (NGO Rural Youth Europe) zaprezentowała działalność organizacji Rural Youth Europe – największej europejskiej organizacji pozarządowej zrzeszającej młodych rolników oraz młodzież z obszarów wiejskich. Organizacja wspiera edukację, rozwój kompetencji oraz reprezentuje interesy młodych ludzi, promując rozwój obszarów wiejskich, rolnictwo, prawa człowieka, różnorodność oraz zrównoważony styl życia. Rural Youth Europe działa w modelu demokratycznym – „młodzi dla młodych”.

Organizacja zrzesza 24 krajowe organizacje członkowskie, podzielone na cztery regiony: Wielką Brytanię i Irlandię, Europę Centralną, Kraje Nordyckie oraz Europę Wschodnią. W przyszłości Rural Youth Europe planuje rozszerzenie działalności na kolejne państwa, nieograniczając się wyłącznie do krajów europejskich.

Podczas prezentacji przedstawiono również platformę e-learningową organizacji, zawierającą materiały edukacyjne, narzędzia opracowane w ramach projektów oraz podcasty z udziałem młodych rolników i mieszkańców obszarów wiejskich.

Roland Eszenyi (Węgry) przedstawił rozwiązania stosowane na Węgrzech w zakresie odnowy pokoleniowej w rolnictwie w ramach krajowego Planu Strategicznego WPR. Prezentacja koncentrowała się zarówno na wsparciu młodych rolników, jak i na procesie przekazywania gospodarstw z pokolenia na pokolenie.

Węgry realizują szereg interwencji w ramach WPR mających na celu wspieranie rolników oraz odnowę pokoleniową, przy czym kwoty wsparcia mieszczą się w przedziale 10–50 tys. EUR. Podkreślono również rolę Herman Ottó Institute (HOI), który wspiera młodych rolników poprzez doradztwo prawne i administracyjne, organizację szkoleń, wsparcie w procesie ubiegania się o płatności oraz organizację wydarzeń dla młodzieży wiejskiej – kompleksowe działania mają zachęcać młodych do pozostania na obszarach wiejskich.

Gemma Pons (Hiszpania) omówiła instrument wspierający nowych rolników, jakim są inkubatory rolnicze (ang. farm incubators). Zostały one utworzone w ramach Grupy Operacyjnej Red de Espacios Test Agrarios (RETA) w odpowiedzi na bariery utrudniające młodym osobom wejście do sektora rolniczego, takie jak ograniczony dostęp do ziemi czy wysokie koszty rozpoczęcia działalności. Obecnie RETA funkcjonuje jako Hiszpańska Sieć Inkubatorów Rolniczych.

Inkubatory rolnicze umożliwiają stopniowe wejście na rynek poprzez zdobywanie praktycznego doświadczenia i testowanie własnych projektów przed podjęciem długoterminowego zobowiązania. Ich celem jest ułatwienie nowym rolnikom bezpiecznego i skutecznego startu w zawodzie poprzez ograniczenie ryzyka, zapewnienie dostępu do ziemi, wsparcie wykwalifikowanych doradców, wsparcie techniczne oraz obsługę prawną i administracyjną. Narzędzie sprzyja także nawiązywaniu kontaktów i wzmacnianiu relacji między potencjalnymi rolnikami a lokalną społecznością – w tym z doświadczonymi rolnikami, podmiotami działającymi w krótkim łańcuchu dostaw czy konsumentami.

Koncepcja inkubatorów pochodzi z Francji, gdzie obecnie funkcjonuje około 50 inkubatorów rolniczych, a kolejne 25 jest w fazie tworzenia. Działa tam także sieć inkubatorów RENETA (le Réseau National des Espaces-Test Agricoles).

W grudniu 2024 r., dzięki współpracy hiszpańskiej sieci obszarów wiejskich oraz RETA, odbyło się wydarzenie poświęcone inkubatorom rolniczym. Program obejmował konferencję, pracę w grupach roboczych oraz wizyty studyjne, podczas których uczestnicy mogli poznać praktyczne funkcjonowanie inkubatorów rolniczych oraz dowiedzieć się więcej o sieci inkubatorów w Hiszpanii.

Lene Engbirk (Dania) zaprezentowała projekt realizowany przez lokalną grupę działania w Middelfart – KABEL 29, przestrzeń stworzoną przez młodych i dla młodych. Projekt powstał poprzez adaptację dziewięciu nieużytkowanych kontenerów, które przekształcono w miejsce odpowiadające potrzebom lokalnej młodzieży. W realizację przedsięwzięcia zaangażowani byli wyłącznie młodzi ludzie, którzy decydowali zarówno o układzie przestrzeni, jej wyposażeniu i wystroju, jak i o funkcjach, jakie miała pełnić.

Na terenie KABEL 29 znajdują się m.in. sale warsztatowe (w tym do zajęć z ceramiki), skatepark, strefy relaksu, symulator do gry w golfa oraz kawiarnia oferująca ciepłe i zimne napoje oraz posiłki w przystępnych cenach. Za organizację i rozwój całej inicjatywy odpowiada 20-letnia mieszkanka Middelfart, która koordynowała również proces tworzenia przestrzeni.

Choć KABEL 29 wciąż jest w fazie rozwoju, młodzi aktywnie zachęcają do udziału w projekcie na profilach w mediach społecznościowych. Na stronie internetowej KABEL 29 można znaleźć m.in. spis bezpłatnych wydarzeń dla młodzieży planowanych w najbliższym czasie.

W kolejnym bloku spotkania uczestnicy dyskutowali z zaproszonymi gośćmi, wśród których znalazły się: przedstawicielka federacji stowarzyszeń młodzieżowych, dyrektor prywatnej szkoły rolniczej Casa Escola Agricola Campo Verde oraz jeden z nauczycieli tej szkoły. Podczas panelu uczestnicy zadawali pytania dotyczące działalności tych instytucji oraz potrzeb młodych ludzi z obszarów wiejskich.

W trakcie dyskusji podkreślono, że młode osoby należy angażować poprzez praktyczne doświadczenie – aby chętnie podejmowały naukę, powinny mieć możliwość obserwacji rzeczywistej pracy, jej efektów oraz związanych z nią wyzwań. Goście zwrócili również uwagę, że obecne przepisy unijne są stosunkowo skomplikowane. Młodzi potrzebują przejrzystych i jasnych zasad dotyczących ubiegania się o dofinansowanie, ponieważ niektóre osoby rezygnują z zakładania gospodarstw z powodu niejasności formalnych procedur.

Podczas dyskusji większość uczestników przyznała, że w wielu krajach obraz rolnika prezentowany w szkołach jest przestarzały i nie odzwierciedla współczesnej pracy w rolnictwie. W związku z tym portugalska sieć planuje spotkania z ministerstwem edukacji w celu zaktualizowania wizerunku rolnika prezentowanego w podręcznikach, tak aby odzwierciedlał współczesne realia sektora rolnego.