W dobie cyfryzacji, zmian demograficznych i rosnących wyzwań dla obszarów wiejskich, coraz częściej mówi się o koncepcji „smart villages” – inteligentnych wsi, które łączą tradycję z nowoczesnością. W publikacji z 2025 roku Łukasz Komorowski z Instytutu Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN przybliża ideę smart village jako realną strategię rozwoju polskiej wsi. To nie tylko wykorzystanie technologii, ale przede wszystkim sposób na aktywizację lokalnych społeczności, zwiększenie dostępności usług i stworzenie warunków do zrównoważonego rozwoju.

Inteligentne wsie to społeczności lokalne,  które opierają się na swoich mocnych stronach oraz zasobach, a także na rozwijaniu nowych możliwości; tradycyjne i nowe sieci, a także usługi są ulepszane za pomocą technologii cyfrowych, telekomunikacyjnych, innowacji, lepszego wykorzystania wiedzy, z korzyścią dla mieszkańców i przedsiębiorstw; technologie cyfrowe i innowacje mogą wspierać wyższą jakość życia, standard usług publicznych, lepsze wykorzystanie zasobów, mniejszy wpływ na środowisko i nowe możliwości dla wiejskich łańcuchów wartości w zakresie produktów oraz ulepszonych procesów; koncepcja inteligentnych wsi nie proponuje uniwersalnego rozwiązania – jest ona wrażliwa terytorialnie, oparta na potrzebach, potencjale i strategii danego terytorium.

- Komisja Europejska, 2017

Choć koncepcja inteligentnych wsi otwiera nowe możliwości dla rozwoju obszarów wiejskich, jej wdrożenie wymaga uwzględnienia szeregu wyzwań, które mają charakter uniwersalny i dotyczą wsi w całej Unii Europejskiej. W publikacji Łukasza Komorowskiego wyróżniono pięć głównych wyzwań, na które smart village ma odpowiadać:

1. Przemiany ludnościowe;
2. Aktywność społeczna;
3. Cyfryzacja;
4. Zmiany klimatyczne;
5. Polaryzacja rozwoju.

Autor podkreśla, że wyzwania te mają charakter ogólny, a skuteczna realizacja koncepcji smart villages wymaga ich operacjonalizacji na poziomie lokalnym. W praktyce oznacza to, że to społeczności lokalne mierzą się z wyzwaniami uniwersalnymi, przekształcając je w konkretne działania odpowiadające lokalnym potrzebom, zasobom i strategii danego terytorium.

Plan Strategiczny Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023–2027 wielokrotnie odnosi się do koncepcji smart villages. Już w deklaracji strategicznej wskazano wdrażanie tej koncepcji jako element wzmacniania struktury społeczno-ekonomicznej obszarów wiejskich. Smart villages są również uwzględnione w opisach czterech z dziewięciu celów szczegółowych WPR:

• CS 4. Przyczynianie się do łagodzenia zmiany klimatu i przystosowywania się do niej, a także do zrównoważonej produkcji energii.
• CS 7. Przyciąganie młodych rolników i ułatwianie rozwoju działalności gospodarczej na obszarach wiejskich.
• CS 8. Promowanie zatrudnienia, wzrostu, włączenia społecznego i rozwoju lokalnego na obszarach wiejskich, w tym biogospodarki i zrównoważonego leśnictwa.
• CS 9. Poprawa reakcji rolnictwa UE na potrzeby społeczne dotyczące żywności i zdrowia, w tym bezpiecznej, bogatej w składniki odżywcze i zrównoważonej żywności, jak też dobrostanu zwierząt

Cele szczegółowe Planu Strategicznego WPR na lata 2023–2027 realizowane są poprzez priorytety, w których uwzględniono koncepcję inteligentnej wsi. Wskazano ją w sześciu priorytetach:

• CS 4, P4 – Rozwój zrównoważonej energii również w oparciu o nieżywnościowe zastosowania biomasy rolniczej i leśnej.
• CS 7, P8 –  Rozwój usług publicznych i infrastruktury technicznej, w tym w zakresie dostępu do internetu.
• CS 8, P8 –  Rozwój form współpracy na obszarach wiejskich w wymiarach produkcyjnym, usługowym, społecznym.
• CS 8, P11 – Stymulowanie rozwoju lokalnego przez innowacje, cyfryzację i wykorzystanie potencjału endogenicznego.
• CS 8, P12 – Zaangażowanie młodych ludzi w życie lokalne, w tym w podejmowanie decyzji, tworzenie sieci społeczności.
• CS 9, P3 –  Produkcja żywności pochodzenia zwierzęcego z wyższym poziomem dobrostanu zwierząt.

Wsparcie dla inteligentnej wsi jest realizowane w ramach dwóch interwencji:

• I 13.1 LEADER / Rozwój Lokalny Kierowany przez Społeczność (RLKS).
• I 10.10 Infrastruktura na obszarach wiejskich oraz wdrożenie koncepcji inteligentnych wsi.

Zachęcamy do zapoznania się z publikacją Łukasza Komorowskiego „Smart villages jako koncepcja rozwoju obszarów wiejskich”, która pokazuje, że wieś może być nowoczesna, innowacyjna, a jednocześnie zachować swoją tożsamość i tradycję. 

W poradniku szczegółowo omówiono m.in. następujące tematy:

1. Podstawy teoretyczne koncepcji smart villges:

• definiowanie pojęcia smart villages;
• komponenty smart villages;
• smart villages w świetle wybranych koncepcji rozwoju.

2. Smart villages jako instrument polityki rozwoju obszarów wiejskich :

• geneza smart villages w Unii Europejskiej;
• interwencje na rzecz inteligentnych wsi we Wspólnej Polityce Rolnej w Polsce oraz innych wybranych krajach Unii Europejskiej;
• podsumowanie analizy instrumentu smart villages.

3. Wyzwania rozwoju obszarów wiejskich w Polsce w świetle koncepcji smart villages:

• przemiany ludnościowe;
• aktywność społeczna;
• cyfryzacja;
• zmiany klimatyczne;
• polaryzacja rozwoju.

4. Typologia obszarów wiejskich według wyzwań smart villages:

• typy wyróżnione w ujęciu statycznym;
• typy wyróżnione w ujęciu dynamicznym;
• identyfikacja obszarów o niekorzystnej konfiguracji wyzwań w ujęciach statycznym i dynamicznym.

Pobierz poradnik

Wdrażanie koncepcji Smart Villages w Polsce daje szansę na zrównoważony rozwój obszarów wiejskich. Dzięki lokalnej partycypacji, wykorzystaniu zasobów endogenicznych oraz nowoczesnych technologii możliwe jest zwiększenie jakości życia mieszkańców, rozwój przedsiębiorczości oraz poprawa efektywności gospodarowania zasobami.