W ramach konkursu Agricultural and Rural Inspiration Awards (ARIA) 2025 uhonorowano najbardziej ekologiczne, inteligentne, sprzyjające włączeniu społecznemu, innowacyjne i odporne projekty, wdrażane na szczeblu lokalnym i finansowanych w ramach Wspólnej Polityki Rolnej (WPR) zgodnie z Wizją dla Żywności i Rolnictwa oraz Paktem na rzecz Obszarów Wiejskich.

W ceremonii wręczenia nagród, która odbyła się 3 grudnia 2025 roku w Brukseli, wziął udział Mario Milouchev Dyrektor Dyrekcji ds. Rolnictwa i Obszarów Wiejskich Komisji Europejskiej. Podkreślił, że spotykamy się, aby świętować osiągnięcia naszych wybitnych rolników i społeczności wiejskich w całej Europie.

W wydarzeniu, z ramienia jednostki centralnej KSOW+, udział wzięła Agata Markuszewska.

Stoją oni w obliczu wielu wyzwań, takich jak zmiany klimatyczne i ekstremalne zjawiska pogodowe, rosnące koszty produkcji i niepewność geopolityczna wpływająca na rynki światowe oraz zmiany demograficzne zagrażające żywotności wielu regionów wiejskich. Wyzwania te są realne i wymagają skoordynowanych działań a właśnie w tym zakresie nasza WPR ma do odegrania kluczową rolę. W ramach obecnej WPR nadal wzmacniamy transformację ekologiczną i cyfrową, zwiększamy odporność systemów rolniczych i kładziemy większy niż kiedykolwiek nacisk na wyniki i efektywność.  Co najważniejsze, WPR uznaje, że nasze obszary wiejskie nie są jedynie miejscami pomiędzy miastami. Są one równorzędnymi partnerami Unii Europejskiej pod względem gospodarczym, kulturowym, ekologicznym i społecznym.

Dyrektor odniósł się również do kluczowej roli młodych ludzi w kształtowaniu przyszłości europejskich obszarów wiejskich. „Ich energia, kreatywność i przedsiębiorczość są nieocenione. Jeśli chcemy, aby obszary wiejskie prosperowały, musimy zadbać o to, aby młodzi rolnicy i młodzież wiejska widzieli dla siebie przyszłość w swoich rodzinnych stronach. Wiele projektów odzwierciedla te ambicje, zapewniając nowe umiejętności, nowe źródła dochodów, nowe technologie oraz nowe modele pracy i życia na obszarach wiejskich. Budzą one w nas entuzjazm. Dzięki wsparciu WPR, sile współpracy i inspiracji, jaką czerpiemy z wydarzeń takich jak dzisiejsze, jesteśmy dobrze przygotowani do stawienia czoła przyszłości. Dziękujemy za pokazanie, jak może wyglądać przyszłość zrównoważonego rolnictwa i tętniących życiem obszarów wiejskich. Pomagacie budować silniejszą, bardziej ekologiczną i bardziej integracyjną Europę, a to już samo w sobie jest bardzo satysfakcjonujące.” – dodał.

---

W tym roku spośród 124 zgłoszeń eksperci Europejskiej Sieci WPR wybrali 24 finalistów. Uhonorowano projekty w trzech kategoriach tematycznych zgodnych z celami Wspólnej Polityki Rolnej: inteligentne i konkurencyjne rolnictwo, ochrona środowiska i rozwój społeczno- gospodarczy. Dodatkowo konkurs ARIA koncentrował się na odnowie pokoleniowej i projektach, które aktywnie angażują młodych ludzi w kształtowanie przyszłości naszych społeczności wiejskich. Po sukcesie z zeszłego roku ponownie przyznano nagrodę za równouprawnienie płci, doceniając projekt, który promuje równość płci na obszarach wiejskich. Podobnie jak w poprzednich latach, publiczność miała możliwość głosowania na swój ulubiony projekt w głosowaniu powszechnym, które przyciągnęło ponad 18 000 głosów. W ceremonii wzięli udział finaliści i odbyła się prezentacja ich projektów w formie krótkich filmów video.

1. Dimitra: the way forward for Lucanian farms (Dimitra: droga naprzód dla gospodarstw rolnych w Lucanii)

Projekt z włoskiej Basilicaty nagrodzony w kategorii Inteligentne i konkurencyjne rolnictwo, pokazujący, że rolnictwo może być technologiczne, zrównoważone i opłacalne także dla młodych. Grupa osób poniżej 40 roku życia stworzyła w 2017 r. innowacyjne gospodarstwo oparte na uprawach wysokiej wartości (kiwi o żółtym miąższu, fasola Sarconi IGP). Dzięki wsparciu z PROW 2014–2020 Dimitra wdrożyła rolnictwo precyzyjne, inteligentne nawadnianie, mapy gleb, ograniczając tym samym zużycie wody, nawozów i energii. Projekt stworzył ok. 40 sezonowych miejsc pracy (w większości dla kobiet), zwiększył obroty gospodarstwa, obniżył koszty energii dzięki produkcji z wiatru oraz stał się modelem zrównoważonego rolnictwa łączącego innowacje i ochronę środowiska.

2. Poultree – regenerative cattle and poultry farming (Poultree – regeneracyjna hodowla bydła i drobiu)

Innowacyjny projekt z Hiszpanii nagrodzony w kategorii Ochrona środowiska, łączący wypas bydła i drobiu w systemach rotacyjnych, które regenerują glebę, zwiększają bioróżnorodność i poprawiają dobrostan zwierząt. Bio Poultree wykorzystuje wirtualne ogrodzenia GPS dla bydła oraz mobilne zagrody dla kur, dzięki czemu pastwiska są równomiernie wykorzystywane i naturalnie nawożone. Projekt inwestuje również w mały zakład rozbioru mięsa, co umożliwia sprzedaż bezpośrednią i zwiększa rentowność. Poultree utworzyło 9 miejsc pracy (w tym dla trzech kobiet), zarządza ponad 190 ha w systemie regeneracyjnym oraz szkoli rolników i specjalistów, stając się pionierem regeneracyjnej hodowli w Europie i inspirując inne gospodarstwa do wdrażania praktyk przyjaznych środowisku.

3. Mutur Beltz

Projekt z Kraju Basków nagrodzony w kategorii Struktura społeczno-gospodarcza obszarów wiejskich, powstały jako ekologiczna i kreatywna odpowiedź na problem marnowania wełny owiec Carranzana – lokalnej, zagrożonej wyginięciem rasy. Mutur Beltz odkupił wełnę od pasterzy po uczciwych cenach, przywracając jej wartość poprzez sztukę, rzemiosło i design. Z niewielkiego garażowego warsztatu rozwinął się model gospodarki cyrkularnej, tworzący przędze, tkaniny techniczne, obuwie, tapiserie i rękodzieło. Projekt prowadzi programy rezydencji artystycznych, warsztaty międzypokoleniowe, działania edukacyjne i publikacje, wzmacniając dziedzictwo kulturowe regionu oraz rolę kobiet w sektorze. Mutur Beltz wspiera lokalnych pasterzy, rozwija współpracę twórców i od 2017 r. zapobiega spalaniu tysięcy kilogramów wełny, czyniąc z niej pełnowartościowy, ekologiczny surowiec.

4. Digital farm succession for gender-equal entrepreneurship (Cyfrowa sukcesja gospodarstw na rzecz równego udziału kobiet i mężczyzn)

Szwedzki projekt oferujący rolnikom i ich rodzinom cyfrowy program rozwojowy dotyczący sukcesji gospodarstw. Projekt został nagrodzony w kategorii  Wymiana pokoleniowa, Obejmuje on wykłady, warsztaty i wymianę doświadczeń. Projekt zaangażował także menedżerów z największych szwedzkich banków, którzy zaczęli aktywnie wspierać równość płci w sukcesji. Program zakończyło 181 uczestników z 50 gospodarstw, z wysokim udziałem kobiet (średnio 42,5%). 40% rodzin, które przeszły pełny roczny cykl wsparcia, doprowadziło proces sukcesji do końca.

5. Changing Roles (Zmieniające się role)

Projekt z austriackiego Vorarlbergu nagrodzony w kategorii Równość płci promujący alternatywne role społeczne kobiet i mężczyzn oraz większą świadomość równości płci. Dzięki współpracy organizacji Femail, Amazone i Vorarlberger Familienverband, przy wsparciu LAG Regionalentwicklung Vorarlberg, w gminach realizowano pilotażowe działania: spotkania dla kobiet, podcast, wydarzenia kulturalne, wykłady i warsztaty dotyczące stereotypów, różnorodności i ról płciowych. W inicjatywach wzięło udział ok. 650 osób, większość kobiet, które pełniły też kluczowe funkcje jako liderki warsztatów. Projekt zwiększył świadomość równości płci w lokalnych społecznościach

6. Farma Rokou – yoghurt from freeze-dried colostrum (Farma Rokou – jogurt z liofilizowanej siary)

Grecki projekt EIP-AGRI mający na celu stworzenie innowacyjnego produktu mleczarskiego poprzez wykorzystanie colostrum – świeżego mleka, bogatego w białka i immunoglobuliny. Dzięki procesowi liofilizacji zachowano jego właściwości i wprowadzono je do produkcji jogurtu, tworząc produkt o podwyższonej wartości odżywczej i korzyściach zdrowotnych, szczególnie dla odporności. Projekt zwiększył rentowność pięciu lokalnych gospodarstw, ograniczył marnowanie colostrum, stworzył nowe możliwości rynkowe oraz wzmocnił sektor funkcjonalnej żywności w Grecji. Projekt został nagrodzony w głosowaniu publiczności.

---

Po wręczeniu nagród Mario Milouchev podsumował:

Projekty, które dzisiaj obejrzeliśmy, odzwierciedlają niezwykłe bogactwo pomysłów, determinację i ducha wspólnoty panującego na obszarach wiejskich w całej Europie. Każda z przedstawionych inicjatyw to znacznie więcej niż tylko projekt. Pokazaliście, jak innowacje mogą zakorzenić się na naszych polach i w naszych wioskach. Jak zrównoważony rozwój można przełożyć na codzienną praktykę i jak współpraca może przekształcić lokalne wyzwania we wspólny udział i sukces. Udowadniacie, że obszary wiejskie nie są definiowane przez ograniczenia, ale przez możliwości. Prezentowane dzisiaj projekty pokazują pełen potencjał WPR, gdy jest ona wdrażana przez utalentowane i zmotywowane osoby oraz społeczności. Chciałbym serdecznie podziękować wszystkim za zaangażowanie i inspirowanie innych swoimi osiągnięciami.

Na zakończenie ceremonii Dawid Lamb Kierownik Zespołu Punktu Kontaktowego Europejskiej Sieci WPR dodał, że w tym roku przyznano jednorazową nagrodę specjalną ARIA 2025 za „doskonałość w sieciowaniu”. Otrzymał ją ich kolega Michael Gregory, który był dla nich inspiracją dzięki swojej doskonałości w nawiązywaniu kontaktów. „Chcielibyśmy podziękować Michaelowi za wszystko, co dla nas zrobił. Mike zawsze wierzył w to, że sieci mogą przyczynić się do rozwoju realizacji polityki i wymiany wiedzy. Mike konsekwentnie wspierał rozwój wielu programów wymiany doświadczeń między partnerami oraz innowacyjnych praktyk w zakresie tworzenia sieci kontaktów, z których korzystamy dzisiaj. Poza tym Mike zawsze był zwolennikiem konkursu rozwoju tych nagród i moim pierwszym współgospodarzem podczas pierwszej edycji w 2019 roku” - powiedział.

---

Po zakończeniu ceremonii zorganizowano wystawę projektów finalistów ARIA 2025. Uczestnicy mieli okazję zapoznać się z projektami, prezentowanymi w formie plakatów oraz porozmawiać z ich właścicielami.

Transmisja ceremonii wręczenia nagród dostępna jest na kanale YouTube.

Zachęcamy do zapoznania się z wyjątkowymi projektami finalistów konkursu ARIA 2025, finansowanych w ramach WPR, które zmieniają europejskie obszary wiejskie.