Tradycja plecionkarstwa w Polsce została oficjalnie wpisana na Listę Reprezentatywną Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego Ludzkości UNESCO. Decyzja ta zapadła podczas 20. sesji Międzyrządowego Komitetu ds. Ochrony Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego, która odbyła się w New Delhi w Indiach. Plecionkarstwo jest siódmą polską tradycją wyróżnioną tym prestiżowym wpisem, dołączając do m.in. flisactwa, kultury bartniczej oraz poloneza.

Plecionkarstwo należy do jednej z najstarszych form rękodzieła w Polsce. Wyplatane kosze, naczynia i pojemniki były nieodłącznym elementem codziennego życia, obecnym zarówno na królewskich folwarkach, jak i w wiejskich gospodarstwach. Praca ta często była wykonywana jako zajęcie uzupełniające w ramach innych obowiązków gospodarskich.

W regionach o słabo rozwiniętym przemyśle i nieurodzajnej ziemi, plecionkarstwo przekształcało się w główne źródło utrzymania. Doskonałym przykładem ewolucji tej praktyki są okolice Nowego Tomyśla, gdzie już od XVIII wieku rozwijano profesjonalną uprawę wikliny, tworząc tym samym solidne podstawy dla rozwoju plecionkarstwa jako zawodu. Formalne kształcenie w tej dziedzinie zapoczątkowała Szkoła Koszykarska, utworzona w 1878 roku w Rudniku nad Sanem.

Tradycja plecionkarska opiera się na dwóch fundamentalnych filarach: kunszcie pracy manualnej, który jest stale przekazywany z pokolenia na pokolenie, oraz głębokiej wiedzy o środowisku naturalnym. Ta wiedza jest niezbędna do prawidłowego pozyskiwania i obróbki naturalnych surowców, takich jak wiklina, słoma czy korzenie drzew.

Podstawowymi materiałami w tej sztuce zawsze były surowce pochodzenia roślinnego, w tym łodygi traw, słomy, a także korzenie sosny czy jałowca. Cechą charakterystyczną polskiej szkoły plecionkarstwa pozostaje dominacja wikliny jako głównego materiału. Z uwagi na silne powiązanie tego surowca z rzekami, tradycje plecionkarskie są nierozerwalnie związane z ekologią i dziedzictwem nadrzecznych krajobrazów.

Wyplatane formy miały różnorodne kształty i rozmiary, w tym kosze o dnach okrągłych, owalnych, płaskich lub półkolistych, często wyposażone w pałąki. Ich praktyczne zastosowanie w gospodarstwach domowych było szerokie: służyły do przechowywania warzyw, owoców oraz drobnego sprzętu. Wykorzystywano je także do magazynowania opału, takiego jak węgiel czy drewno. Co istotne, rzemieślnicy od wieków przywiązywali dużą wagę do estetyki tworzonych przedmiotów, dzięki czemu formy plecionkarskie w minimalnym stopniu ulegały zmianom.

Wpis na Listę UNESCO jest efektem współpracy licznych podmiotów, w tym depozytariuszy tradycji, organizacji pozarządowych, instytucji kultury oraz samorządów lokalnych. Kluczową rolę w procesie nominacji odegrali twórcy wywodzący się z ośrodków o silnych tradycjach plecionkarskich, w tym z Nowego Tomyśla, Rudnika nad Sanem oraz okolic Łowicza, gdzie ta unikalna sztuka jest wciąż aktywnie praktykowana i przekazywana.

Uzyskanie statusu UNESCO stanowi istotną szansę na dalszy rozwój tego unikalnego rękodzieła. Planowane są warsztaty, wystawy i projekty edukacyjne, mające na celu umożliwienie młodszym pokoleniom poznania bogactwa tej tradycji i zapewnienie jej międzypokoleniowego przekazu.

 

Źródło: MKiDN