Międzynarodowe warsztaty poświęcone programowi LEADER i odporności społecznej, zorganizowane przez Europejską Sieć Wspólnej Polityki Rolnej, odbyły się 16–17 czerwca 2026 r. w Kownie. W wydarzeniu uczestniczyło ponad 70 podmiotów zaangażowanych w realizację programu LEADER – przedstawiciele lokalnych grup działania (LGD), instytucji zarządzających, krajowych sieci oraz realizatorzy projektów.

Polskę reprezentowali przedstawiciele lokalnych grup działania z województw: podlaskiego, warmińsko-mazurskiego, podkarpackiego i dolnośląskiego, a także lider projektu EcoReadyMasuria finansowanego w ramach programu Horyzont Europa.

---

Głównym tematem spotkania była rola LGD we wzmacnianiu odporności społecznej społeczności wiejskich oraz wymiana doświadczeń dotycząca działań w zakresie gotowości na sytuacje kryzysowe i reagowania na zagrożenia. Program wydarzenia obejmował sesje plenarne, panel dyskusyjny, sesje interaktywne oraz wystawę plakatów prezentujących inicjatywy i projekty realizowane przez lokalne grupy działania.

Jarosław Rżany, Prezes Zarządu Stowarzyszenia Suwalsko-Sejneńskiej Lokalnej Grupy Działania, uczestniczył w panelu dyskusyjnym poświęconym odporności społecznej oraz roli LGD w przygotowaniu społeczności wiejskich na współczesne zagrożenia – od pandemii i klęsk żywiołowych, przez dezinformację i kryzysy energetyczne, aż po skutki wojny w Ukrainie.

W wystąpieniu przedstawił doświadczenia przygranicznego regionu, podkreślając, że zainteresowanie tematyką odporności społecznej rozpoczęło się już w czasie pandemii COVID-19. To właśnie wtedy mieszkańcy i lokalne instytucje przekonali się, jak istotne znaczenie mają sieci współpracy, wzajemne zaufanie oraz gotowość do niesienia pomocy. Po wybuchu wojny w Ukrainie zdobyte wcześniej doświadczenia okazały się niezwykle cenne. Lokalna Grupa Działania zaangażowała się w wielowymiarową pomoc uchodźcom – zarówno poprzez działania doraźne, jak i długofalowe programy integracyjne obejmujące m.in. szkolenia zawodowe, staże oraz wsparcie w nauce języka.

Jarosław Rżany zaprezentował także działania realizowane obecnie w ramach Lokalnej Strategii Rozwoju. Obejmują one m.in. wsparcie dla Ochotniczych Straży Pożarnych, organizację szkoleń z pierwszej pomocy, współpracę z organizacjami proobronnymi, rozwój bezpieczeństwa energetycznego poprzez finansowanie zakupu magazynów energii, przeciwdziałanie dezinformacji oraz działania na rzecz bezpieczeństwa cyfrowego seniorów. Wśród mniej oczywistych inicjatyw wymienił również współpracę z kołami gospodyń wiejskich w zakresie długoterminowego przechowywania żywności oraz wsparcie szkoły psów użytkowych specjalizującej się w szkoleniu psów obronnych i poszukiwawczych.

Zdaniem Jarosława Rżanego jednym z najważniejszych elementów konferencji była możliwość poznania doświadczeń innych europejskich lokalnych grup działania. Okazało się, że niezależnie od kraju LGD mierzą się z podobnymi wyzwaniami. Na Łotwie rozwijane są lokalne systemy ochrony ludności oraz współpracy mieszkańców z samorządami. We Włoszech szczególną uwagę poświęca się budowaniu kapitału społecznego i odporności na kryzysy środowiskowe. Z kolei przedstawiciele organizacji młodzieżowych wskazywali na znaczenie edukacji oraz przeciwdziałania dezinformacji.

Konferencja potwierdziła, że odporność społeczna nie jest zadaniem wyłącznie administracji publicznej czy służb ratunkowych. Buduje się ją każdego dnia – poprzez zaufanie, współpracę i aktywność mieszkańców. Dzięki swojej bliskości z lokalnymi społecznościami Lokalne Grupy Działania mogą odgrywać w tym procesie wyjątkową rolę. Udział w wydarzeniu potwierdził, że kierunek działań przyjęty w Lokalnej Strategii Rozwoju jest właściwy, a jednocześnie wskazał obszary, w których można jeszcze skuteczniej wzmacniać lokalną odporność. W najbliższych latach kwestie związane z bezpieczeństwem, współpracą i przygotowaniem społeczności na kryzysy będą odgrywały coraz większą rolę w działalności LGD w całej Europie.

W ramach wystawy projektów przygotowano dwa plakaty prezentujące przykłady działań polskich lokalnych grup działania.

• Stowarzyszenie Lokalna Grupa Działania „Brama Mazurskiej Krainy” zaprezentowało inicjatywy pod hasłem „Lokalna sieć wsparcia w akcji: solidarność, współpraca i szybkie działanie”.
• Stowarzyszenie Lokalna Grupa Działania Partnerstwo Ducha Gór przedstawiło projekt „Sieć odporności obywatelskiej na kryzysy” oraz opracowany poradnik dla lokalnych grup działania i organizacji pozarządowych pt. „Odporność i współdziałanie”.

Podczas sesji interaktywnej dr inż. Maksymilian Kochański z Centrum Badań i Innowacji Pro-Akademia, organizacji badawczej będącej partnerem KSOW+, zaprezentował doświadczenia projektu EcoReadyMasuria – living labu realizowanego we współpracy z rolnikami, naukowcami, Lokalną Grupą Działania „Lider w EGO” oraz innymi instytucjami działającymi na rzecz rolnictwa na Mazurach. EcoReadyMasuria służy wspólnemu wypracowywaniu rozwiązań zwiększających odporność rolnictwa oraz regionalnego systemu żywnościowego na skutki zmian klimatu i sytuacje kryzysowe.

Dotychczasowe działania obejmowały m.in. badania prowadzone w gospodarstwach rolnych, modelowanie wpływu zmian klimatu, testowanie nowych praktyk adaptacyjnych, monitoring bioróżnorodności na polach, warsztaty z rolnikami i ekspertami oraz przygotowanie rekomendacji dla zmian w politykach publicznych. Wspólnie z interesariuszami opracowano również plany działania na wypadek takich zdarzeń jak wystąpienie zakaźnej choroby zwierząt, nagłe zakłócenie odbioru i przetwórstwa mleka czy konflikt zbrojny połączony z awariami infrastruktury krytycznej.

---

Według Maksymiliana Kochańskiego jednym z najważniejszych wniosków z warsztatów w Kownie było potwierdzenie szczególnej roli lokalnych grup działania w budowaniu odporności społecznej. LGD znają mieszkańców i ich potrzeby, dysponują rozbudowanymi sieciami kontaktów i często cieszą się dużym zaufaniem społeczności. Dzięki temu mogą skutecznie łączyć rolników, samorządy, organizacje społeczne, przedsiębiorców, naukowców i służby publiczne, wspierając zarówno długofalowe przygotowanie na kryzysy, jak i działania podejmowane bezpośrednio po ich wystąpieniu.

Warsztaty pokazały również, że odporności nie można budować dopiero w momencie pojawienia się zagrożenia. Konieczne są stałe relacje między lokalnymi podmiotami, wcześniejsze rozpoznanie zasobów i kompetencji, wiarygodne kanały komunikacji, ćwiczenie scenariuszy kryzysowych oraz uwzględnianie odporności w lokalnych strategiach rozwoju.

„Podejście LEADER stanowi bardzo dobrą platformę dla takich działań, ponieważ opiera się na inicjatywach oddolnych, partnerstwie oraz wykorzystaniu wiedzy lokalnej.”
– dr inż. Maksymilian Kochański

EcoReadyMasuria rozwija się jako regionalny living lab. W kolejnych etapach planowane są działania wzmacniające współpracę rolników, naukowców, instytucji publicznych i organizacji lokalnych, dalsze testowanie rozwiązań adaptacyjnych oraz wykorzystanie danych i wiedzy naukowej w planowaniu rozwoju obszarów wiejskich. Więcej informacji o działalności living labu znajduje się na stronie — otwórz.

---

Więcej informacji o wydarzeniu dostępne są na stronie Europejskiej Sieci Wspólnej Polityki Rolnej

Materiał opracowano na podstawie dwóch notatek przekazanych przez przedstawicieli z Polski – Jarosława Rżanego i Maksymiliana Kochańskiego.

Źródło zdjęć:  EU CAP NETWORK