W dniach 21–24 kwietnia 2026 r. w Barze w Czarnogórze odbył się 4. Bałkański Parlament Wiejski (Balkan Rural Parliament), organizowany przez Balkan Rural Development Network (BRDN). Wydarzenie zgromadziło ponad 80 przedstawicieli organizacji pozarządowych, sieci rozwoju obszarów wiejskich, administracji publicznej, środowisk naukowych oraz instytucji europejskich z krajów Bałkanów Zachodnich i państw partnerskich UE. Tegoroczne obrady odbywały się pod hasłem: „From Dialogue to Action: Advancing Rural Democracy and Sustainability in the Western Balkans” – Od dialogu do działania: wzmacnianie demokracji wiejskiej i zrównoważonego rozwoju na Bałkanach Zachodnich. 

---

Polskę podczas wydarzenia reprezentowali przedstawiciele organizacji działających na rzecz rozwoju obszarów wiejskich, w tym Forum Aktywizacji Obszarów Wiejskich, Europejskiej Sieci Rozwoju Obszarów Wiejskich (ERDN), Kujawsko-Pomorskiego Ośrodka Doradztwa Rolniczego w Minikowie oraz Związku Młodzieży Wiejskiej. Spotkanie stanowiło ważną przestrzeń wymiany doświadczeń dotyczących rozwoju obszarów wiejskich, aktywizacji społeczności lokalnych, polityki młodzieżowej oraz wdrażania podejścia LEADER i RLKS w krajach Bałkanów Zachodnich. Program wydarzenia obejmował zarówno sesje plenarne jak i debaty tematyczne oraz wizyty studyjne prezentujące dobre praktyki lokalnego rozwoju. 

Podczas wydarzenia polscy uczestnicy prezentowali zarówno dobre praktyki realizowane na obszarach wiejskich w Polsce, jak również wyzwania, z którymi mierzą się lokalne społeczności. W dyskusjach pojawiały się kwestie depopulacji, ograniczonego dostępu do usług publicznych, trudności związanych z aktywizacją młodych ludzi oraz konieczności wzmacniania lokalnej przedsiębiorczości i współpracy społecznej. W panelach eksperckich aktywny udział wzięli przedstawiciele Polski. Ryszard Kamiński uczestniczył w panelu poświęconym zrównoważonym systemom żywnościowym. W swoim wystąpieniu przedstawił inicjatywę „Wiejska eSkrzynka” jako przykład skutecznego skracania łańcucha dostaw i budowania bezpośrednich relacji pomiędzy producentami a konsumentami. Dyskusja dotyczyła m.in. wzmacniania lokalnych rynków żywnościowych, odporności systemów żywnościowych oraz wsparcia dla małych producentów rolnych. 

Barbara Wieliczko reprezentująca ERDN wzięła udział w panelu „Climate Change and Circular Bioeconomy”, dotyczącym roli obszarów wiejskich w przeciwdziałaniu zmianom klimatycznym oraz rozwoju gospodarki obiegu zamkniętego. Panel koncentrował się na możliwościach wdrażania rozwiązań związanych ze zrównoważonym zarządzaniem zasobami, odnawialnymi źródłami energii oraz rozwojem lokalnych modeli bioekonomii.

Przedstawiciel Związku Młodzieży Wiejskiej podczas swoich wystąpień zwracał uwagę przede wszystkim na sytuację młodzieży na obszarach wiejskich, potrzebę tworzenia warunków do aktywności społecznej młodych ludzi oraz wzmacniania lokalnych społeczności. Podkreślano znaczenie edukacji obywatelskiej, wspierania młodych liderów oraz rozwijania inicjatyw opartych na współpracy i spółdzielczości. Wskazywano również, że bez realnego udziału młodzieży w procesach decyzyjnych trudno będzie skutecznie przeciwdziałać odpływowi młodych mieszkańców z terenów wiejskich.

Organizatorzy podkreślali, że tegoroczna edycja Parlamentu miała charakter bardziej praktyczny niż poprzednie spotkania. Zamiast ogólnej wymiany opinii uczestnicy pracowali nad wypracowaniem konkretnych rekomendacji i rozwiązań możliwych do wdrożenia na poziomie regionalnym i krajowym. Szczególny nacisk położono na współtworzenie rekomendacji w formule warsztatowej i międzysektorowej współpracy.

W centrum dyskusji znalazły się cztery główne obszary:

• odnowa pokoleniowa na obszarach wiejskich,
• zmiany klimatu i gospodarka obiegu zamkniętego,
• zrównoważone systemy żywnościowe,
• rozwój społeczności lokalnych i podejście LEADER/CLLD.

Szczególnie interesujące były rozmowy dotyczące zaangażowania młodych ludzi w rozwój wsi. W wielu krajach Bałkanów problem depopulacji i odpływu młodzieży ma jeszcze bardziej intensywny charakter niż w Polsce. Dyskutowano o konieczności tworzenia warunków do przedsiębiorczości młodzieży, poprawy dostępu do usług publicznych oraz budowania nowoczesnego wizerunku obszarów wiejskich jako miejsc atrakcyjnych do życia i pracy.

Jednym z najbardziej wartościowych aspektów wydarzenia była możliwość bezpośredniej wymiany doświadczeń pomiędzy organizacjami z różnych państw Europy. Mimo odmiennych uwarunkowań politycznych i gospodarczych wiele wyzwań okazało się wspólnych dla całego kontynentu – starzenie się mieszkańców wsi, centralizacja usług publicznych, ograniczony dostęp do transportu czy trudności młodych osób w rozpoczęciu działalności na obszarach wiejskich.

Podczas spotkań roboczych i rozmów kuluarowych wyraźnie wybrzmiewała potrzeba większego włączenia społeczności lokalnych w procesy decyzyjne. Dużo miejsca poświęcono również znaczeniu lokalnych grup działania oraz oddolnych inicjatyw obywatelskich jako fundamentu trwałego rozwoju obszarów wiejskich. Interesującym wątkiem była także coraz silniejsza współpraca organizacji pozarządowych i sieci wiejskich z regionu Bałkanów z europejską siecią PREPARE. Równolegle do obrad Parlamentu odbyło się spotkanie oraz Walne Zgromadzenie PREPARE AISBL, poświęcone dalszej współpracy organizacji społeczeństwa obywatelskiego działających na rzecz rozwoju obszarów wiejskich w Europie.

Integralnym elementem wydarzenia były wizyty studyjne prezentujące przykłady lokalnej przedsiębiorczości i wykorzystania dziedzictwa kulturowego w rozwoju gospodarczym regionu. Uczestnicy odwiedzili m.in. rodzinne gospodarstwa zajmujące się produkcją oliwy z oliwek, naturalnych kosmetyków i produktów zielarskich, a także „Dom Oliwek” w Barze – nowoczesne centrum wspierające lokalnych producentów i promocję regionalnych produktów. Duże wrażenie robiło połączenie tradycji z nowoczesnym podejściem do marketingu, jakości produktów oraz budowania lokalnych marek. W wielu przypadkach były to inicjatywy rodzinne, które dzięki współpracy sieciowej i wsparciu organizacji rozwoju obszarów wiejskich skutecznie funkcjonują na rynku krajowym i międzynarodowym.

Udział w Bałkańskim Parlamencie Wiejskim pokazał, że mimo różnic historycznych i gospodarczych organizacje działające na rzecz rozwoju wsi w całej Europie mierzą się z podobnymi problemami i coraz częściej poszukują wspólnych rozwiązań. Szczególnie inspirujące było silne nastawienie uczestników na współpracę ponad granicami oraz aktywne włączanie organizacji społecznych w proces tworzenia polityk publicznych. W kontekście przyszłości europejskiej polityki rolnej i rozwoju obszarów wiejskich istotne wydaje się dalsze wzmacnianie podejścia oddolnego, wsparcia dla młodych liderów oraz budowania partnerstw międzysektorowych.

Wydarzenie w Barze potwierdziło również, że obszary wiejskie mogą być przestrzenią nowoczesnych innowacji społecznych, zielonej transformacji i lokalnej przedsiębiorczości – pod warunkiem zapewnienia odpowiednich narzędzi współpracy i wsparcia instytucjonalnego.

Udział p. Szymona Migonia Prezesa Związku Młodzieży Wiejskiej dofinansowany został ze środków Jednostki Centralnej Krajowej Sieci Obszarów Wiejskich +.