Gmina Baćkowice przekształciła opuszczone budynki w miejsce dla firm, usług i ponad 100 stanowisk pracy. Sukces nie wynikał wyłącznie z remontu: samorząd połączył tanią przestrzeń, aktywne pozyskiwanie przedsiębiorców i transport pracowniczy.

Baćkowice to wiejska gmina położona w pobliżu Opatowa. Po zamknięciu lokalnych przedsiębiorstw, w tym szwalni Wólczanka w 2006 r., brakowało miejsc pracy, a dojazd do zatrudnienia poza gminą był trudny. Szczególnie dotyczyło to kobiet z okolicznych miejscowości.

Samorząd rozpoznał dwa powiązane problemy: niewykorzystane nieruchomości oraz brak przedsiębiorstw gotowych zatrudniać lokalnie. Od 2012 r. gmina kupowała i remontowała opuszczone budynki. W 2018 r., po pozyskaniu środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, powstał inkubator przedsiębiorczości.

Gmina nie ograniczyła się do udostępnienia lokali i oczekiwania na najemców. Aktywnie przedstawiała ofertę przedsiębiorcom spoza regionu, proponowała atrakcyjne koszty i elastyczny wariant: firma mogła wynająć przestrzeń wymagającą jeszcze remontu za znacznie niższą cenę.

W pierwszym inkubatorze działalność rozpoczęły trzy firmy. Największym pracodawcą została szwalnia Wojdak, produkująca m.in. odzież dla służb mundurowych i ochrony zdrowia. W 2023 r. zatrudniała 80 kobiet, w większości po 50. roku życia. Łącznie pierwsza inwestycja stworzyła ponad 100 miejsc pracy.

Nowe miejsca pracy nie rozwiązałyby problemu, gdyby mieszkańcy nie mogli do nich dojechać. Po zaniku transportu publicznego kobiety z sąsiednich wsi miały ograniczony dostęp do inkubatora. Samorząd wynegocjował z firmą autobusową przeniesienie biura do Baćkowic i niższe koszty działalności. W zamian przewoźnik uruchomił połączenie umożliwiające dojazd do zakładu.

Ten element jest jedną z najważniejszych lekcji projektu. Polityka przedsiębiorczości na wsi powinna obejmować nie tylko budynek i dotację, lecz także codzienną dostępność miejsca pracy: transport, godziny kursów, opiekę nad dziećmi, kompetencje pracowników i usługi potrzebne firmom.

Po powodzeniu pierwszej inwestycji gmina wybudowała z własnych środków kolejny obiekt, otwarty w 2022 r. Znalazły się w nim usługi ważne dla mieszkańców: gabinet stomatologiczny, zakład fryzjerski, restauracja, centrum rehabilitacji i gabinet weterynaryjny.

Łączny budżet opisanej dobrej praktyki wyniósł 2,246 mln euro. Finansowanie pochodziło z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego na lata 2014–2020 i środków gminy. Rezultatów nie należy jednak sprowadzać do kwoty. Kluczowe było etapowanie: najpierw adaptacja istniejących zasobów i pozyskanie firm, potem rozszerzenie oferty o kolejne usługi.

1. Zmapuj opuszczone budynki, bezrobotnych mieszkańców, braki usług i możliwości dojazdu.
2. Przed remontem porozmawiaj z firmami o wymaganej powierzchni, mediach, kosztach i kadrach.
3. Połącz ofertę lokalu z transportem, szkoleniami i wsparciem formalnym.
4. Zacznij od jednego obiektu i mierz liczbę trwałych miejsc pracy, a nie tylko powierzchnię po remoncie.
5. Ustal przejrzyste zasady najmu, pomocy publicznej i wyboru przedsiębiorców.

Przed uruchomieniem przedsięwzięcia trzeba też sprawdzić stan techniczny i prawny nieruchomości, koszty utrzymania oraz zgodność planowanej pomocy z zasadami pomocy publicznej. Operator powinien mieć określone zadania po zakończeniu inwestycji: pozyskiwanie najemców, kontakt z pracodawcami, rozliczanie kosztów i badanie trwałości miejsc pracy.

Finansowanie może łączyć środki regionalne, budżet gminy i instrumenty lokalne, ale źródło pieniędzy powinno wynikać z gotowej koncepcji. Lokalna grupa działania może pomóc rozpoznać potrzeby przedsiębiorców i mieszkańców oraz włączyć projekt w szerszy plan usług i zatrudnienia.

Baćkowice pokazują model możliwy do zastosowania w innych gminach, ale nie gotowy projekt do skopiowania. Następnym krokiem dla samorządu lub lokalnej grupy działania powinno być krótkie studium popytu: kto rzeczywiście wynajmie przestrzeń, kogo zatrudni i jak pracownicy dotrą na miejsce.

---

Źródło: Rural Pact Community Platform