Podgrupa ds. LEADER i rozwoju terytorialnego stanowi część struktury zarządzania europejskiej sieci WPR. Podgrupa koncentruje się na pracach tematycznych z udziałem zainteresowanych stron Wspólnej Polityki Rolnej (WPR) i administracji państw członkowskich Unii Europejskiej (UE) w zakresie LEADER i rozwoju terytorialnego.

---

Czwarte posiedzenie podgrupy odbyło się w ciągu dwóch półdniowych sesji 25-26 lutego 2026 r. W spotkaniu ze strony Polski uczestniczyli Urszula Żelazny Prezes Lokalnej Grupy Działania (LGD) Dolina Bobrzy, Piotr Sadłocha Prezes Polskiej Sieci LGD i Agata Markuszewska z Jednostki Centralnej KSOW+.

Spotkanie prowadziła Antonia Gamez Morena – Kierownik sekcji ds. Europejskiej sieci oraz rozwoju obszarów wiejskich Dyrekcji Generalnej ds. Rolnictwa i Rozwoju Obszarów Wiejskich Komisji Europejskiej (KE). Program wydarzenia obejmował przedstawienie aktualnych informacji dotyczących wdrażania programu LEADER, w tym inicjatywy inteligentnych wsi (smart villages) oraz innych istotnych działań realizowanych na poziomie europejskim. Omówiono również zagadnienia związane z wieloletnimi ramami finansowymioraz wstępne propozycje dotyczące Wspólnej Polityki Rolnej (WPR) na lata 2028–2034.

W trakcie spotkania zaprezentowano również przykłady projektów realizowanych w różnych państwach członkowskich. Program obejmował ponadto interaktywną sesję poświęconą identyfikacji potencjalnych działań w ramach podejścia LEADER w rocznym programie prac Europejskiej sieci WPR na lata 2026-2027.

Maria Gomez-Zamalloa Gafa, kierownik działu ds. zrównoważonego rozwoju społecznego rozpoczęła swoje wystąpienie od podsumowania rezultatów wdrażania LEADER w zakończonym okresie programowania 2024-2020, którego realizacja dobiegła końca w ubiegłym roku. Według danych na koniec grudnia 2024 r. 2728 lokalnych grup działania wdrożyło ponad 211 000 projektów, przyczyniając się do utworzenia ponad 83 000 miejsc pracy. Przedstawione dane mają charakter wstępny, ponieważ sprawozdawczość za 2025 rok nie została jeszcze w pełni zakończona (przeanalizowana).

Iwona Lisztwan z działu ds. zrównoważonego rozwoju społecznego szczegółowo omówiła wdrażanie podejścia LEADER w Europie.

Spośród 211 470 zrealizowanych projektów największa ich część dotyczyła działań związanych z lokalnym rozwojem obszarów wiejskich – 128 957 projektów, co stanowi ponad 50% wszystkich przedsięwzięć. Istotną grupę stanowiły również projekty ukierunkowane na dywersyfikację gospodarki wiejskiej i tworzenie miejsc pracy (46 760 projektów) oraz poprawę wyników gospodarstw rolnych (23 189 projektów).

Pozostałe projekty dotyczyły m.in. rozwoju łańcucha żywnościowego, krótkich łańcuchów dostaw i rynków lokalnych (3745 projektów), transferu wiedzy na obszarach wiejskich (2917 projektów), a także działań ułatwiających wymianę pokoleniową (1876 projektów). Realizowano również przedsięwzięcia obejmujące inne obszary wspierające rozwój społeczno-gospodarczy obszarów wiejskich.

Odnosząc się do wskaźnika dotyczącego projektów związanych z poprawą wyników gospodarstw rolnych, wskazała , że wymaga on zmiany w ramach podejścia LEADER. Zaznaczyła, że  w obecnych Planach Strategicznych WPR (PS WPR) funkcjonują już inne instrumenty wspierające wyniki gospodarstw rolnych. Podsumowując szeroki zakres tematyczny realizowanych projektów potwierdziła, że jest to zjawisko pozytywne, ponieważ odzwierciedla różnorodne potrzeby obszarów wiejskich,  które dzięki podejściu LEADER mogły być zaspokajane w sposób elastyczny, zróżnicowany i odpowiadający lokalnym priorytetom.

Maria Gafa poinformowała, że we wszystkich państwach członkowskich UE zostały wybrane lokalne strategie rozwoju, nad których wdrażaniem obecnie pracują LGD. Jednocześnie wskazała na występowanie pewnych opóźnień w realizacji tego procesu.

Następnie Iwona Lisztwan przedstawiała stan zaawansowania wdrażania obecnego PS WPR, opierając się na wynikach ankiety przeprowadzonej w lutym 2026 r., na którą odpowiedziało 16 państw członkowskich. Zebrane dane obejmowały m.in.: poziom wydatkowania środków w zakresie zawierania umów.kontraktów na z LGD, wydatkowania na funkcjonowanie LGD, uruchamianie naborów wniosków na projekty, wybór projektów i realizacja projektów. Z przeprowadzonej ankiety wynika, że realizację projektów rozpoczęły wszystkie LGD w Finlandii, Niemczech, Estonii, Szwecji, Luksemburgu, Austrii, Danii, Flandrii i na Łotwie, a większość LGD - w Hiszpanii, Grecji, na Litwie i Węgrzech. Jednocześnie wskazano, że w Bułgarii, Portugalii i Rumunii realizacja projektów nie została jeszcze rozpoczęta.

Maria Gafa poinformowała o wynikach ankiety dotyczącej koncepcji inteligentnych wsi (SV). Celem przeprowadzenia ankiety była potrzeba poznania przez Komisję Europejską (KE) podejścia państw członkowskich do innowacji w  obszarzeinteligentnych wsi oraz sposobu wdrażania tej nowej koncepcji.

W badaniu wzięło udział 14 państw członkowskich. Z uzyskanych odpowiedzi wynika, że w kilku krajach koncepcja inteligentnych wsi jest na zaawansowanym etapie wdrażania (Austria, Flandria, Finlandia, Łotwa i Szwecja). Maria Gafa przedstawiała również tematykę podejmowanych projektów SV realizowanych w obszarach transformacji cyfrowej, gotowości cywilnej, zagadnień energetycznych i przedsiębiorczości. Zwrociła także uwagę, że niektóre LGD wyrażają zainteresowanie współpracą międzyterytorialną i transnarodową w zakresie inteligentnych wsi. Jednocześnie wskazano, że są państwa członkowskie, takie jak Dania i Luksemburg, które obecnie nie wykazują zainteresowania wdrażaniem koncepcji inteligentnych wsi.

Z kolei, na podstawiedanych dostępnych w bazie LGD na portalu Europejskiej sieci WPR wskazano, że 543 LGD uwzględniły tematykę inteligentnych wsi do swoich lokalnych strategii rozwoju. Jednocześnie zauważono, że koncepcja SV wymaga dłuższego czasu, aby mogła zostać wdrożona na poziomie lokalnym. Przedstawicielka KE przyznała, że zgłaszane jest duże zapotrzebowanie ze strony lokalnych grup działania na specjalne działania wspierające na rzecz społeczności lokalnych w celu wdrożenia SV. Wykazała również na potrzebę zebrania pogłębionych informacji jakościowych na temat strategii inteligentnych wsi i realizacji projektów w ramach programu LEADER. Ponadto zwrócono uwagę na istotne znaczenie działań szkoleniowych, inicjatyw w zakresie tworzenia sieci kontaktów, a także opracowania wytycznych, które mogłyby ułatwić skuteczne wdrażanie koncepcji inteligentnych wsi.

Maria Gafa zwróciła uwagę na globalny kontekst geopolityczny, gdzie bezpieczeństwo staje się coraz ważniejszym punktem programu. Niedawno Komisja Europejska przyjęła Pakt na rzecz regionów przygranicznych na wschodzie (Pact for Eastern Border Regions). Podkreśliła, że LEADER i rozwój lokalny społeczności odgrywają w tym zakresie znaczącą rolę, ponieważ wiele grup działania na wschodniej granicy pełni bardzo ważną i wspierającą rolę w podejmowaniu wyzwań dotykających te regiony.

Iwona Lisztwan dodała również, że program LEADER/Rozwój lokalny kierowany przez społeczność (RLKS) uznano za skuteczny w angażowaniu lokalnej społeczności, identyfikowaniu rozwiązań dostosowanych do potrzeb, w tym młodych ludzi oraz zapewnianiu dostępu do wysokiej jakości usług.

Iwona Lisztwan poinformowała, że KE ogłosiła nabór do projektu IMPACT w ramach Mechanizmu Interreg na rzecz promowania aktywnych społeczności i terytoriów. Jest to dwuletnia inicjatywa finansowana przez UE, mająca na celu wzmocnienie RLKS w regionach transgranicznych. Więcej informacji o naborze – otwórz. 

Kolejną kwestię jaką poruszyła Maria Gafa to nasilająca się dezinformacja. Polityka rolna UE jest celem dezinformacji a niezadowolenie rolników i społeczności wiejskich jest wykorzystywane w celu podważenia zaufania do UE. Bardzo ważne jest, abyśmy wszyscy nauczyli się lepiej radzić sobie z tą kwestią i KE wierzy, że sieć Leader może odegrać rolę w tworzeniu bezpiecznej przestrzeni informacyjnej.

KE uważa, że lokalne grupy działania są ważnymi podmiotami wielozadaniowymi i chciałaby zachęcić je do zaangażowania się poprzez podnoszenie świadomości na temat dezinformacji i tworzenia informacji na ten temat. KE może wspierać je z zewnątrz i zapewnić odpowiednie narzędzia. Uważa się, że lokalne grupy działania mogą być pomocne w zapewnianiu szkoleń z zakresu umiejętności cyfrowych dla społeczności wiejskich. KE zachęca krajowe sieci do wspierania lokalnych grup działania w tym procesie, ponieważ dostrzega, że rosnąca dezinformacja stanowi wyzwanie i wpływa na ogólną politykę.

W  obecnych czasach kluczowe znaczenie ma kapitał społeczny. Kapitał społeczny opiera się na zaufaniu na szczeblu lokalnym, regionalnym, krajowym, a także europejskim. KE uważa, że ten kapitał społeczny ma kluczowe znaczenie dla zapewnienia odporności w trudnych czasach. Obecnie zaufanie do UE jest generalnie niższe na obszarach wiejskich niż miejskich. Zatem liczy na lokalne grupy działania, które przez lata budowały zaufanie w lokalnych społecznościach wiejskich i wierzy, że dysponuje bardzo dobrą siecią ambasadorów. Odnowa pokoleniowa stanowi wyzwanie zarówno w rolnictwie, jak i w społecznościach wiejskich i jest jednym z kluczowych priorytetów WPR. Program LEADER nadal zatrzymuje młodych ludzi na obszarach wiejskich.

Podczas spotkania przedstawiciel działu ds. komunikacji Szabolcs Zoldreti przedstawił szczegóły dotyczące zwalczania dezinformacji i wzmacniania integralności informacji na obszarach wiejskich. Według KE niepewność polityczna po 2027 r. w zakresie WPR stwarza podatność na zagrożenia.

Pan Zoldreti zaprezentował nową inicjatywę KE pn. Europejska tarcza demokracji polegającą na trzech głównych działaniach:

1. Monitorowanie dezinformacji na stronach internetowych,
2. Równoważenie narracji poprzez przeciwdziałanie błędnym przekonaniom i promocję relacji opartej na faktach,
3. Wspieranie weryfikatorów faktów i rozwijanie sieci multiplikatorów, w tym sieci LEADER.

Podczas dyskusji przedstawiciel sieci LEADER w Portugalii zapytał, dlaczego w niektórych krajach członkowskich LGD nie wdrażają LSR i dlaczego na obszarach wiejskich zaufanie do UE jest niższe niż w miastach. Zwrócił się do Europejskiej sieci WPR o pomoc w stworzeniu narzędzi, które pozwolą poradzić sobie z tym tematem.

Iwona Lisztwan wyjaśniła, że zaufanie to proces i trudno odpowiedzieć na pytanie. Europejska Sieć planuje seminarium nt. odporności społecznej i LEADER w czerwcu br. i będzie to okazja na znalezienie odpowiedzi na to pytanie. Jeśli chodzi o postęp i opóźnienia we wdrażaniu interwencji LEADER to te kwestie zostaną poruszone na corocznym spotkaniu przeglądowym z udziałem urzędników z krajów członkowskich UE.

Pytanie przedstawicieli czeskiej i niemieckiej sieci LEADER dotyczyło wyjaśnienia co oznacza 10% środków na cel wiejski. Czy nie chodzi jedynie o zapewnienie funduszy na rolnictwo a nie na obszary wiejskie? Antonia Gamez wyjaśniła, że ta kwestia jest jeszcze dyskutowana w KE. Ważne jest jakie są konkretne potrzeby obszarów wiejskich oraz jak możemy zdefiniować i skoncentrować się na tym, co jest naprawdę potrzebne.

Anita Sielicka z Łotewskiego Forum Wiejskiego omówiła działania lokalnych grup działania na rzecz gotowości na wypadek kryzysu i odporności społeczności na Łotwie. Organizacje pozarządowe i lokalni liderzy są zaangażowani w praktyczne działania przygotowujące do sytuacji kryzysowych np. szkolenia z pierwszej pomocy, ewakuacji, umiejętności korzystania z mediów, symulacje reagowania na incydenty.

Juha-Matti Markkola, z Fińskiej Sieci WPR przedstawił krajowe i lokalne inicjatywy nt. gotowości na wypadek kryzysu w Finlandii. Krajowy projekt Kylävara dotyczył wdrożenia fińskiej koncepcji 72 godzin polegającej na przygotowaniu się gospodarstw domowych na co najmniej trzy dni w przypadku wystąpienia zakłóceń (zapasy żywności, wody i leków). Na poziomie lokalnym zrealizowano 272 projekty dotyczące np. wzmocnienia bezpieczeństwa społeczności i gotowości na wypadek sytuacji kryzysowych – rozwiązania w zakresie zasilania awaryjnego, wiejskie stacje radiowe, szkolenia z pierwszej pomocy, defibrylatory, plany bezpieczeństwa, dokonano modernizacja budynków takich jak świetlice wiejskie i innych obiektów przeznaczonych dla społeczności, poprawiono efektywność energetyczną, przeprowadzono szkolenia i inicjatywy promujące dobrostan społeczności, współpracę,  wzmacniające lokalne sieci, uczestnictwo i codzienną odporność.

Virginija Šetkienė z Litewskiego Stowarzyszenia Społeczności Wiejskich zaprezentowała działania lokalnych grup działania na rzecz gotowości na wypadek kryzysu i odporności społeczności na Litwie. Realizowane projekty związane są z instalacją schronów i zbiorowych konstrukcji zabezpieczających oraz projekty utworzenie lub rozwijania przedsiębiorstw zajmujących się przetwórstwem spożywczym w zakresie liofilizacji produktów spożywczych.

Wprowadzając do tematu przyszłego okresu programowania Maria Gafa podkreśliła, że realizacja programu LEADER jest obowiązkowa, ale nie przewiduje się obowiązku wyodrębniania odrębnej puli środków w Planach Partnerstwa Krajowego i Regionalnego (NRPP). Ważnym krokiem Komisji było zaproponowanie wzmocnienia wymiaru wiejskiego poprzez ustanowienie tzw. celu wiejskiego (rural target). Kwota ta wynosi około 1 mld euro rocznie. Ten cel wydatkowy dla obszarów wiejskich wykracza poza kwotę przeznaczoną na WPR i wspólną politykę rybołówstwa, aby osiągnąć cel wiejski, państwa członkowskie powinny opracować spójny program działań uwzględniający specyficzne potrzeby obszarów wiejskich.

Martin Van Driel z działu ds. polityki przyszłościowej przedstawił aktualne informacje na temat stanu prac nad wnioskami dotyczącymi wieloletnich ram finansowych i wspólnej polityki rolnej na lata 2028–2034. Propozycja WRF/NRPP/WPR KE z dnia 16 lipca 2025 r. zawierała kwotę w wysokości 293,7 mld EUR przeznaczoną na wsparcie dochodów rolników. W odpowiedzi na krytykę propozycji Przewodnicząca Komisji opublikowała dwa listy dotyczące dodatkowych środków dla rolników i społeczności wiejskich. Jeden z listopada 2025 r., gdzie kwota celu wiejskiego (Rural target) została wskazana na 48.7 mld EUR. Drugi dokument ze stycznia 2026 r. dotyczy wskazania elastycznej kwoty w zakresie przedterminowego wykorzystania środków (frontloading flexibility amount) w wysokości 45 mld EUR. Część tej kwoty elastyczności byłaby dostępna od 2028 r. dla rolników i społeczności wiejskich. W ramach prac w Radzie Europy m.in. istnieje duże zapotrzebowanie na przeniesienie artykułów z NRPP do WPR poparte przez 21 krajów członkowskich. Dyskusja nie została jeszcze zakończona. Prezentacja projektu raportu w Parlamencie Europejskim jest planowana w maju/czerwcu a głosowanie w grudniu br. Po przyjęciu wstępnego stanowiska przez Parlament Europejski i Radę rozpoczną się nieformalne negocjacje, tzw. rozmowy trójstronne. Harmonogram prac przewiduje wejście w życie 1 stycznia 2028 r.

Następnie zabrała głos Iwona Lisztwan, która stwierdziła, że kwestie dotyczące LEADERa zapisane są w dwóch rozporządzeniach – jedno dotyczące NRPP a drugie WPR -  co utrudnia dyskusje różnych grup roboczych. Zgodnie z rozporządzeniem WPR państwa członkowskie powinny wspierać co najmniej obszary wiejskie znajdujące się w szczególnie niekorzystnej sytuacji.. Komisja Europejska zaproponowała ukierunkowanie większego wsparcia finansowego na obszary rzeczywiście wiejskie, które wymagają go w największym stopniu, w szczególności na tereny wyludnione lub peryferyjne, zamiast na obszary położone w pobliżu stolic, aglomeracji miejskich czy ich stref podmiejskich. KE wykazała, że państwa członkowskie prezentują zróżnicowane podejście w tym zakresie. Jednocześnie podkreślono, że program LEADER nie jest instrumentem skierowanym wyłącznie do rolników. Program LEADER ma szerszy zakres i obejmuje transformację społeczną, gospodarczą, środowiskową i cyfrową obszarów wiejskich oraz budowanie kapitału społecznego. W rozporządzeniu NRPP LEADER jest rodzajem zintegrowanego rozwoju terytorialnego co jest trochę różne od obecnego podejścia, gdzie LEADER jest rodzajem rozwoju lokalnego kierowanego przez społeczność. Podkreśliła, że w rozporządzeniu zachowano zasady metody LEADER/RLKS (oddolną, publiczno-prywatną, terytorialną, strategiczną, innowacyjną, opartą na współpracy i tworzeniu sieci kontaktów). Na zakończenie podsumowała: „będziemy mieli jeden fundusz, ale wielosektorowy”.

Peter Toth poinformował, że Europejska Sieć udostępniła na portalu nowe narzędzia wspierające nawiązywanie kontaktów pomiędzy LGD oraz stymulujące współpracę LGD: baza LGD zawierająca rekordy o 2 356 LGD z 25 krajów członkowskich, zarządzanie profilami LGD przez swoich dyrektorów, mapa lokalnych grup działania w Europie powiązana z siedzibą biura, oferty współpracy, arkusze informacyjne o współpracy transnarodowej z 20 państw członkowskich. Ponadto utworzono interaktywną platformę internetową dla członków podgrupy wykorzystującą narzędzie padlet. Europejska sieć planuje warsztaty dotyczące LEADER i odporności społecznej w dniach 16-17 czerwca 2026 r.

Profesor Elena Pisani z Uniwersytetu w Padwie zaprezentowała temat kapitału społecznego w podejściu LEADER, ujmując je w szerszym kontekście odporności społecznej. Wskazała, że kapitał społeczny stanowi fundament tej odporności, a jego niedobór może mieć istotne znaczenie dla zdolności społeczności do radzenia sobie z wyzwaniami, zwłaszcza w obecnych uwarunkowaniach międzynarodowych. Z przeprowadzonych w ostatnich dziesięciu latach ewaluacji wynika, że LEADER w znacznym stopniu promuje kapitał społeczny w społecznościach lokalnych. Kapitał społeczny składa się z sieci powiązań, norm współpracy między lokalnymi podmiotami a władzami regionalnymi i krajowymi, które mogą mieć charakter formalny lub nieformalny, oraz poziomu zaufania społecznego. Potwierdzono, że zaufanie na obszarach wiejskich jest niższe w porównaniu z zaufaniem na obszarach miejskich. Dlaczego?

Pani profesor wyjaśniła, że z praktycznego punktu widzenia zaufanie oznacza oczekiwania w wobec  zachowań innych podmiotów, instytucji lub organizacji, które kształtują się na podstawie wcześniejszych doświadczeń. W sytuacji, gdy istnieją przesłanki budzące obawy co do przewidywalności działań danego podmiotu, poziom zaufania ulega obniżeniu. Podkreśliła, że zaufanie stanowi efektywny sposób postrzegania i upraszczania rzeczywistości, wykraczający poza ramy pojęcia socjologicznego – jest również istotnym instrumentem ekonomicznym wykorzystywanym w codziennym funkcjonowaniu. Ma to szczególne znaczenie w kontekście programu LEADER, który w sposób celowy wspiera rozwój sieci współpracy oraz kształtowanie norm współdziałania, tworząc tym samym warunki sprzyjające budowaniu zaufania.

Zaznaczono, że kapitał społeczny stanowi kluczowy element wartości dodanej generowanej przez LEADER na obszarach wiejskich. Silne relacje, wysoki poziom zaufania oraz współpraca między lokalnymi podmiotami przyczyniają się do poprawy jakości życia, wzmacniania odporności społecznej oraz rozwoju lokalnego potencjału gospodarczego.

W dalszej części wystąpienia profesor Elena Pisani przedstawiła przykłady praktycznych działań dedykowanych różnym typom podmiotów, mających na celu wzmacnianie kapitału społecznego.

---

Aby dowiedzieć się o wszystkich proponowanych działaniach zachęciła do zapoznania się z publikacją pn. „LEADER i kapitał społeczny”, dostępną na portalu Europejskiej sieci – otwórz.

Swoje wystąpienie Elena Pisani podsumowała – Rozwój lokalny to historia łączenia ludzi.

Stefan Niedermoser z austriackiego Forum LEADER przedstawił projekt współpracy transnarodowej z udziałem 13 państw członkowskich pt. „Nasza wspólna przyszłość”. Celem projektu było wypracowanie nowych perspektyw na przyszłość oraz wskazanie, dlaczego podejście LEADER, jako instrument polityki  ukierunkowany na obywateli, ma obecnie szczególne znaczenie. Podkreślono, że dla poprawy skuteczności LEADER niezbędne jest odpowiednie zarządzanie interfejsami, co pozwoli na ograniczanie różnic społecznych i wzmacnianie spójności na poziomie loklanym.

Roberta Ciaravino z włoskiej sieci WPR omówiła wsparcie dla inteligentnych wsi z PS WPR. Przedstawiła przykład projektu CASEMATTE, który koncentruje się na rewitalizacji nieużywanych budynków i przestrzeni oraz przekształcaniu ich w miejsca przeznaczone do celów społecznych, kulturalnych, środowiskowych, produkcyjnych lub turystycznych.

María Antúnez García i Marina Celada Carmona, przedstawicielki krajowej sieci obszarów wiejskich w Hiszpanii, zaprezentowały prace sieci na rzecz lokalnych grup działania. Wskazały, że w ramach sieci działa grupa ds. LEADER, która spotyka się co 6 miesięcy i wizytuje projekty LGD. Ponadto organizowane są wydarzenia poświęcone podejściu LEADER na poziomie krajowym jak i międzynarodowym. W marcu br. hiszpańska sieć zorganizowała międzynarodową konferencję nt. „Wymiana doświadczeń w ramach LEADER: współpraca w formule hybrydowej w Segowii”. 

Materiały z konferencji

Enrique Nieto przedstawił bieżące informacje dotyczące działań Biura Wsparcia Paktu dla Wsi. Biuro Paktu ściśle współpracuje z krajowymi sieciami LEADER w celu podnoszenia świadomości na temat Paktu, na temat organizowanych wydarzeń, publikowanych materiałów, tak aby dotrzeć do poziomu lokalnego i regionalnego. Biuro rozważa organizację wydarzeń stacjonarnych na poziomie krajowym. Obecnie zaplanowane są cztery webinaria dotyczące dobrych praktyk:

• Instrumenty terytorialne – (LEADER/CLLD, zintegrowane inwestycje terytorialne i inteligentne wioski): wnioski na przyszłość: 22 kwietnia 2026 r.
• Odnowa pokoleniowa poza rolnictwem: wzmacnianie pozycji młodzieży, wspieranie osób starszych: 10 czerwca 2026 r.
• Uwalnianie konkurencyjności obszarów wiejskich: 24 września 2026 r.
• Odporność obszarów wiejskich w zmieniającym się świecie: reagowanie na zmiany klimatu, konflikty i dezinformację: data do potwierdzenia

W ramach inicjatywy laboratorium polityki zaplanowana jest konferencja pt. Włączenie obszarów wiejskich do krajowych i regionalnych planów partnerstwa: 27 maja 2026 r. w Brukseli.

Na zakończenie prelegent poinformował, że biuro Wsparcia Paktu dla Wsi nie powiela działań prowadzonych przez Europejską Sieć WPR, ale skupia się na innych instrumentach finansowych, aby pokazać, że podobne działania są możliwe również do finansowania z innych funduszy.

Susan Grieve z Europejskiej Sieci WPR podkreśliła, że prezentowane przykłady odzwierciedlają priorytety strategiczne określone przez Zgromadzenie Europejskiej sieci, tj.: budowanie potencjału młodzieży, przywództwo kobiet, uwolnienie i wzmocnienie rozwoju obszarów wiejskich oraz odporność regionalna i aspekty terytorialne.

Urszula Żelazny z LGD Dolina Bobrzy przedstawiła przykłady angażowania młodzieży oraz projekty związane z koncepcją inteligentnych wsi w Polsce. Ponadto wspomniała o projekcie zrealizowanym przez 4 regionalne sieci LGD pt. „Sieć odporności obywatelskiej na kryzysy w ramach Rządowego Programu wsparcia organizacji pozarządowych Moc Małych Społeczności”. Oprócz zorganizowania debat, szkoleń i konferencji opracowano poradnik dla LGD i organizacji pozarządowych pt. „Lokalne społeczności gotowe na kryzysy i zagrożenia”.

Christa Rockenbauer-Peirl z Federalnego Ministerstwa Rolnictwa w Austrii omówiła włączanie kwestii równości płci do głównego nurtu działań austriackich LGD i zwiększanie wpływu programu LEADER obecnie i w przyszłości. W ramach PS WPR powołano tematyczną grupę roboczą ds. równości płci. Jednym z tematów grupy jest wykorzystanie programu LEADER do osiągnięcia celów związanych z równouprawnieniem płci. Na przykładzie pilotażowego projektu LGD Hermagor w Karyntii opracowano wytyczne pt. „LEADER jako motor równych szans na obszarach wiejskich”.

Michael Fischer z austriackiej sieci przedstawił inicjatywę „Od pojedynczych projektów do trwałych efektów” polegającą na określeniu czynników odpowiedzialnych za długoterminową skuteczność projektu. Jako rezultat pracy powstały dwie publikacje: jedna dla LGD i podmiotów zaangażowanych w projekt, a druga dla Instytucji Zarządzających oraz film wideo dla LGD. Materiały dostępne są na portalu austriackiej sieci WPR.

Matteo Gerosa kierownik projektu, zaprezentował włoski projekt „SMART ERA – Twoja społeczność, nasza przyszłość”. Projekt realizowany jest przez 25 partnerów z 10 państw członkowskich w ramach programu „Horyzont Europa”. Celem inicjatywy jest poprawa życia lokalnych społeczności poprzez zapewnienie inteligentnych rozwiązań. Na obszarach pilotażowych realizowane są projekty wybrane w ramach ogłaszanych naborów mających na celu zapewnienie innowacyjnych rozwiązań.

Mia Lundqvist ze szwedzkiego stowarzyszenia LEADER przedstawiła inicjatywę „Ready” dotyczącą gotowości obszarów wiejskich i przygotowania na sytuacje kryzysowe. Kampania Ready została opracowana w odpowiedzi na potrzeby zidentyfikowane wśród członków szwedzkiej sieci WPR. W ramach kampanii opracowano 49 artykułów dotyczących m.in. takich tematów jak żywność, energia, współpraca. Wyprodukowano 9 podcastów poświęconych tematowi gotowości oraz jeden odcinek dotyczący programu LEADER. Zamieszczono posty w mediach społecznościowych oraz siedem transmisji na żywo za pośrednictwem Linkedin, Facebook i YouTube na tematy takie jak żywność, energia, punkty kontaktowe, zwierzęta i lasy, współpraca. Kampania spotkała się z dużym zainteresowaniem i pozytywnymi reakcjami. Szwedzka sieć zidentyfikowała potrzebę powołania grupy ds. gotowości, gdzie organizacje będą mogły wymieniać się swoimi doświadczeniami. LGD w Szwecji będą realizowały projekty parasolowe z obszaru gotowości na sytuacje kryzysowe.