Poniżej prezentujemy przedruk artykułu "Zasady prowadzenia ewidencji przychodów i rozchodów w gospodarstwie przez beneficjentów interwencji I.11 „Premie dla młodych rolników” w ramach PS WPR na lata 2023 – 2027", autorstwa Łukasza Bocheńskiego z  Centrum Doradztwa Rolniczego w Brwinowie Oddział w Poznaniu, pierwotnie opublikowanego w biuletynie HORYZONT CDR 1/2026.

---

Skorzystanie przez beneficjenta z pomocy w ramach interwencji I.11 „Premie dla młodych rolników” w ramach Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023–2027 wiąże się z koniecznością wypełnienia zobowiązań wynikających z otrzymania tego dofinansowania, do których należy m.in. prowadzenie rachunkowości rolniczej. Obejmuje ona ewidencję zdarzeń gospodarczych i opracowanie zestawień na potrzeby realizacji zobowiązań wynikających z interwencji tj. zestawienia przychodów i wykazu faktur. Przychody uzyskiwane w związku z prowadzoną w gospodarstwie działalnością rolniczą oraz wydatki na inwestycje materialne i niematerialne określone w biznesplanie muszą być udokumentowane dokumentami potwierdzającymi transakcje.

Zapisy rachunkowe mogą być realizowane:

1) Przy pomocy narzędzia do oceny ekonomicznej gospodarstwa. Narzędzie jest samoliczącym skoroszytem MS Excel, udostępnionym przez Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej – Państwowy Instytut Badawczy (IERiGŻ-PIB) na stronie internetowej www.ierigz.waw.pl/narzedzie. Narzędzie zostało dostosowane do potrzeb PS WPR 2023-2027, w taki sposób, aby beneficjenci interwencji I.11 przy jego pomocy mogli wywiązać się z obowiązku prowadzenia rachunkowości rolniczej oraz w sposób automatyczny przygotować zestawienia przychodów. Na stronie internetowej zamieszczono także instrukcję obsługi oraz informacje dotyczące rejestracji zdarzeń gospodarczych i generowania niezbędnych załączników na potrzeby rozliczeń zobowiązań beneficjenta wobec ARiMR.

2) W ramach Polskiego FADN/FSDN czyli Systemu Zbierania i Wykorzystywania Danych Rachunkowych z Gospodarstw Rolnych położonych na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej funkcjonującego w ramach sieci zbierania danych rachunkowych o dochodach i działalności gospodarczej gospodarstw rolnych w Unii Europejskiej (FADN).System ten jest prowadzony przez Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej – PIB na podstawie ustawy z dnia 29 listopada 2000 r. o zbieraniu i wykorzystywaniu danych rachunkowych z gospodarstw rolnych. Dane są zbierane i przekazywane do IERiGŻ-PIB za pośrednictwem ośrodków doradztwa rolniczego, przy wykorzystaniu papierowych lub elektronicznych Książek Rachunkowości Rolnej (KRR) w ciągu roku obrachunkowego (kalendarzowego).

3) W formie podatkowej księgi przychodów i rozchodów, jednak dotyczy to tylko gospodarstw gdzie prowadzony jest wyłącznie dział specjalny produkcji rolnej. Działami specjalnymi produkcji rolnej są: uprawy w szklarniach i ogrzewanych tunelach foliowych, uprawy grzybów i ich grzybni, uprawy roślin „in vitro”, fermowa hodowla i chów drobiu rzeźnego i nieśnego, wylęgarnie drobiu, hodowla i chów zwierząt futerkowych i laboratoryjnych, hodowla dżdżownic, hodowla entomofagów, hodowla jedwabników, prowadzenie pasiek oraz hodowla i chów innych zwierząt poza gospodarstwem rolnym.

4) W formie księgi rachunkowej. Szczegółowe informacje na temat prowadzenia ksiąg rachunkowych zostały opisane w rozdziale 2 ustawy z dnia 29 września 1994 r., o rachunkowości (Dz. U. z 2023 r. poz. 120, z późn. zm.). Warto zwrócić uwagę, że obowiązek prowadzenia ksiąg, zgodnie z art. 2 ww. ustawy dotyczy m.in. spółek handlowych: osobowych, kapitałowych oraz organizacji, a także spółek cywilnych i osób prawnych, z wyjątkiem Skarbu Państwa i Narodowego Banku Polskiego lub podmiotów, których przychody netto ze sprzedaży towarów, produktów za poprzedni rok przekroczyły w złotych równowartość 2,5 miliona euro.

Rolnik – beneficjent interwencji I.11 „Premie dla młodych rolników” w momencie zawarcia umowy o przyznaniu pomocy, zobowiązuje się do rozpoczęcia prowadzenia rachunkowości rolniczej w terminie 12 miesięcy od dnia przyznania pomocy i prowadzenia jej do końca okresu związania celem*¹. Zaleca się, aby prowadzenie rachunkowości rolniczej rozpocząć od dnia poniesienia pierwszego wydatku, nawet jeśli miałoby miejsce przed zawarciem umowy o przyznaniu pomocy.

Potwierdzeniem realizacji zobowiązania na etapie wypłaty:

1) pierwszej raty pomocy (WOP I), tj. w terminie 12 miesięcy od dnia przyznania pomocy, są:

• wydruk/skan ewidencji, na którym zawarta będzie informacja o zdarzeniach gospodarczych, które wystąpiły w gospodarstwie beneficjenta od dnia zawarcia umowy o przyznaniu pomocy lub
• zaświadczenie z ośrodka doradztwa rolniczego/IRGŻ–PIB – w przypadku prowadzenia rachunkowości rolniczej przy pomocy Polskiego FADN/FSDN, lub
• zaświadczenie z biura rachunkowego – w przypadku, gdy rachunkowość rolnicza prowadzona jest przez biuro rachunkowe.

2) drugiej raty pomocy, (WOP II), składanego po zrealizowaniu biznesplanu, w I kwartale roku następującego po roku docelowym, są:

• wykaz posiadanych dowodów księgowych, dokumentujących poniesione w ramach operacji koszty tzw. „Wykaz faktur”,
• zestawienie przychodów uzyskanych w związku z prowadzaną w gospodarstwie działalnością rolniczą tzw. „Zestawienie przychodów”.

W okresie związania celem (OZC) – w terminie nie dłuższym niż 3 miesiące od dnia zakończenia okresu związania celem, beneficjent składa informację o realizacji zobowiązań w okresie związania celem przy użyciu formularza udostępnionego przez Agencję wraz z dokumentami potwierdzającymi zrealizowanie przez beneficjenta zobowiązań w okresie związania celem, w tym dokument potwierdzający prowadzenie rachunkowości rolniczej w gospodarstwie.

W przypadku nierozpoczęcia lub zaprzestania prowadzenia rachunkowości przewidziano następujące formy sankcji:

• na etapie wypłaty pierwszej raty pomocy – w przypadku, gdy beneficjent nie rozpocznie prowadzenia w gospodarstwie rachunkowości rolniczej następuje odmowa wypłaty pierwszej raty pomocy;
• na etapie wypłaty drugiej raty pomocy – w przypadku, gdy beneficjent nie prowadzi w gospodarstwie rachunkowości rolniczej co najmniej od dnia wypłaty pierwszej raty pomocy następuje odmowa wypłaty drugiej raty pomocy oraz zwrot w wysokości 3% kwoty pierwszej raty pomocy każdy rok, w którym nie prowadzono tej rachunkowości;
• w okresie związania celem – w przypadku, gdy beneficjent zaprzestał prowadzenia w gospodarstwie rachunkowości rolniczej zwrotowi podlega 3% wypłaconej kwoty pomocy za każdy rok, w którym nie prowadzono tej rachunkowości.

Zmiana formy prowadzenia rachunkowości np. z narzędzia oceny ekonomicznej na Polski FADN/ FSDN jest możliwa w każdym roku realizacji usługi, jednak zalecane jest, żeby zmian dokonywać na dzień 1 stycznia. W przypadku zmiany formy w trakcie roku kalendarzowego zalecane jest prowadzenie zapisów równolegle tj. w narzędziu oceny ekonomicznej i Polskim FADN/FSDN, a od 1 stycznia kolejnego roku tylko w zmienionej formie.

Beneficjent prowadzący zapisy rachunkowe z wykorzystaniem narzędzia oceny ekonomicznej w momencie aktualizacji wersji udostępnionego pliku narzędzia przez IERiGŻ:

• powinien kontynuować gromadzenie danych do końca okresu związania celem w wersji narzędzia, w której rozpoczął prowadzenie rachunkowości, jednak;
• może prowadzić rachunkowość rolniczą w nowszej wersji Narzędzia, pod warunkiem, że beneficjent zdecyduje się na przepisanie zarejestrowanych w starszej wersji Narzędzia zdarzeń do nowszej. Wówczas za datę rozpoczęcia prowadzenia rachunkowości uznana będzie data ze starszej wersji Narzędzia.

Zapisy rachunkowe dokonywane są na podstawie następujących dokumentów potwierdzających transakcje:

• kopie faktury i faktury VAT RR, o których mowa w ustawie z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług;
• wydruk paragonu fiskalnego kas rejestrujących;
• rachunek, o którym mowa rozdziale 12 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa, wraz z potwierdzeniem przelewu ogólnej sumy należności na rachunek bankowy albo rachunek w spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej;
• umowa kupna–sprzedaży wraz z potwierdzeniem przelewu umówionej kwoty na rachunek bankowy albo rachunek w spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej.

W przypadku rolnika – beneficjenta interwencji I.11 „Premie dla młodych rolników” należy pamiętać także o zobowiązaniu dotyczącym osiągnięcia oraz utrzymania w OZC co najmniej 60-procentowego udziału przychodów uzyskiwanych w związku z prowadzoną w gospodarstwie działalnością rolniczą we wszystkich swoich przychodach (§4 ust. 1 pkt 8 umowy).

Podstawą ewidencji zrealizowanych transakcji oraz potwierdzenia 60% udziału przychodów są ww. dokumenty oraz przychody osiągnięte z tytułu*²:
1) wsparcia UE oraz z tytułu pomocy krajowej przyznanej w odniesieniu do działalności rolniczej, w tym premie zalesieniowe, o ile dotyczą gruntów rolnych, oraz premie w zakresie zadrzewień śródpolnych i w zakresie systemów rolno–leśnych, z wyjątkiem:

• a) wsparcia o charakterze inwestycyjnym (przeznaczonym na budowę, zakup, modernizację lub odtworzenie środków trwałych), w tym przeznaczonym na zalesianie i tworzenie terenów zalesionych, a także w ramach programu zwiększania lesistości kraju,
• b) premii dla młodych rolników;
• 2) ze sprzedaży usług:
• a) wspomagających produkcję roślinną (PKD: 01.61.Z),
• b) wspomagających chów i hodowlę zwierząt gospodarskich (PKD: 01.62.Z),
• c) następujących po zbiorach (PKD: 01.63.Z),
• d) obróbki nasion dla celów rozmnażania roślin (PKD: 01.64.Z),
• e) krótkiego zakwaterowania (agroturystyki) (PKD 55.20.Z);

3) z działów specjalnych produkcji rolnej (z wyłączeniem hodowli ryb akwariowych, kotów rasowych, psów rasowych, entomofagów oraz zwierząt laboratoryjnych);
4) z tytułu odszkodowań za ubezpieczone konkretne uprawy lub zwierzęta;
5) z tytułu czynszu za wydzierżawienie lub wynajęcie składników należących do gospodarstwa;
6) z tytułu odsetek uzyskanych od środków finansowych zgromadzonych na rachunku bankowym, wydzielonym dla gospodarstwa rolnego.

---

¹ Okres związania celem (OZC) – 3 lata od dnia wypłaty drugiej raty pomocy, a jeśli okres ten upłynie wcześniej niż okres 5 lat liczony od dnia wypłaty pierwszej raty pomocy – do dnia upływu 5 lat liczonych od dnia wypłaty pierwszej raty pomocy.

² Opracowano na podstawie rozdziału V.2.3. Udział przychodów związanych z prowadzoną działalnością rolniczą, „Wytyczne szczegółowe w zakresie przyznawania, wypłaty i zwrotu pomocy finansowej w ramach Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 dla interwencji I.11 Premie dla młodych rolników”.

---

Autor: Łukasz Bocheński, CDR Oddział w Poznaniu