W ramach projektu FOLOU programu Horyzont Europa opracowano i przetestowano wspólną metodę mierzenia strat żywności w produkcji pierwotnej. To praktyczny punkt wyjścia dla gospodarstw, grup producentów i doradców, którzy chcą ustalić, gdzie znika produkt oraz które działania naprawdę ograniczają straty.

---

Strata żywności może powstać przed sprzedażą: podczas wzrostu, zbioru, sortowania, przechowywania lub przygotowania produktu do dalszego obrotu. Bez regularnego pomiaru gospodarstwo widzi zwykle tylko część problemu, na przykład odrzuty w magazynie. Nie wie natomiast, ile produktu nie zebrano, utracono jakościowo albo skierowano poza podstawowy rynek.

FOLOU zaleca harmonizowane metody oparte na rzeczywistych pomiarach, powtarzanych w czasie. Dopiero taki punkt odniesienia pozwala ustalić cel redukcji i sprawdzić, czy zmiana technologii, organizacji zbioru lub kanału sprzedaży przyniosła efekt.

W ramach projektu opracowano praktyczny przewodnik mierzenia strat żywności i sprawdzono go z rolnikami oraz ekspertami w różnych regionach. Powstała również infrastruktura krajowego i europejskiego rejestru strat żywności, która ma umożliwiać porównywalne raportowanie danych od gospodarstwa do poziomu Unii Europejskiej.

Zespół przetestował sześć narzędzi do pomiaru i prognozowania strat, w tym rozwiązania wykorzystujące bezzałogowe statki powietrzne, sztuczną inteligencję, blockchain i inteligentne urządzenia.

Wyniki wskazują, że technologie te mogą zwiększać dokładność i obniżać koszt monitoringu, ale nie zastępują jasnego zakresu pomiaru oraz poprawnej interpretacji danych.

FOLOU zidentyfikował 35 głównych przyczyn strat na podstawie 76 publikacji i raportów oraz 36 rozmów z rolnikami i ekspertami w pięciu państwach. Wśród istotnych czynników znalazły się warunki pogodowe, szkodniki i sytuacja rynkowa. Projekt wykazał też różnice między opisem problemu w literaturze a doświadczeniem producentów.

To ważne przy planowaniu działań. Jeśli źródłem strat jest nieprzewidywalny odbiór, restrykcyjna specyfikacja handlowa lub zbyt niska cena zbioru, sama poprawa technologii produkcji nie rozwiąże problemu. Potrzebne mogą być alternatywne kanały sprzedaży, współpraca producentów lub uczciwsze warunki umów.

Metodę można wykorzystać w Polsce jako dobrowolne narzędzie zarządcze. Najbezpieczniej zacząć od jednej uprawy, jednego cyklu produkcyjnego lub jednego miejsca powstawania strat, a zakres pomiaru zapisać przed rozpoczęciem zbierania danych.

• określ produkt, etap procesu i okres pomiaru;
• waż lub oszacuj ilość produktu utraconego w ustalony, powtarzalny sposób;
• zapisuj przyczynę, jakość i dalsze przeznaczenie produktu;
• porównaj wynik z plonem lub ilością kierowaną na rynek;
• po zmianie praktyki powtórz pomiar w podobnych warunkach.

Wyniku z jednego sezonu nie należy traktować jako stałej wartości. Pogoda, presja chorób, termin zbioru i warunki kontraktu mogą silnie zmieniać straty. Dlatego warto połączyć zapis ilościowy z krótką notatką o przyczynach i kosztach.

Przy pracy grupowej trzeba również ustalić wspólne definicje. Produkt niewprowadzony na rynek, lecz wykorzystany jako pasza, nie powinien być automatycznie klasyfikowany tak samo jak produkt zniszczony. Jednolity słownik i sposób zapisu są warunkiem rzetelnego porównania gospodarstw.

Pierwszy krok to pobranie metodologii FOLOU i wybór jednego miejsca, w którym dane można zebrać bez reorganizacji całego gospodarstwa. Doradca lub grupa producentów może pomóc ujednolicić sposób pomiaru, aby wyniki nadawały się do porównania i wspólnego planowania działań.

„Metodyka pomiaru strat żywności w produkcji pierwotnej”, praktyczne opracowanie projektu FOLOU przedstawiające sposoby identyfikowania, mierzenia i analizowania strat żywności w gospodarstwach rolnych - otwórz.

Raport z postępów i rezultatów projektu FOLOU - otwórz. 

---

Źródło: FOLOU; Komisja Europejska, CORDIS ; FOLOU, ROSETTA i COMBINE .