Jak wynika z publikacji pt. „Walory użytkowe, skład chemiczny i uprawa pokrzywy zwyczajnej (Urtica dioica L.)”  ZDR Nr 4/2025 autorstwa Marioli Dreger i Olgi Askutja, pokrzywa należy do roślin o dużym, wciąż niewykorzystanym potencjale użytkowym. Opracowanie zostało opublikowane w kwartalniku „Zagadnienia Doradztwa Rolniczego” i może stanowić cenne źródło wiedzy dla doradców rolniczych, producentów oraz osób zainteresowanych nowymi kierunkami wykorzystania roślin użytkowych.

---

Pokrzywa zwyczajna to roślina, która mimo powszechnego występowania wciąż nie jest w pełni doceniana. Jak wskazują autorzy opracowania, jej znaczenie wynika nie tylko z właściwości zielarskich, ale również z szerokich możliwości wykorzystania w żywieniu, kosmetyce, produkcji pasz i różnych gałęziach przemysłu.

---

W zielarstwie wykorzystuje się liście, korzenie oraz całe ziele pokrzywy, zbierane najczęściej przed kwitnieniem. Jednocześnie roślina ta coraz częściej postrzegana jest jako wartościowy surowiec, który może znaleźć zastosowanie w nowoczesnym, bardziej zrównoważonym rolnictwie i przetwórstwie.

Pokrzywa wykazuje szerokie spektrum działania biologicznego. W literaturze przywołanej w opracowaniu wskazano jej właściwości przeciwzapalne, antyoksydacyjne, przeciwbakteryjne, przeciwgrzybicze i przeciwwirusowe. Opisywane jest także jej zastosowanie w łagodzeniu dolegliwości związanych z układem moczowym, schorzeniami reumatycznymi, stanami zapalnymi skóry czy osłabieniem organizmu.

---

Roślina znajduje zastosowanie również w kosmetyce, szczególnie jako składnik preparatów do pielęgnacji skóry głowy i włosów. Wykorzystuje się ją m.in. w produktach przeciwłupieżowych oraz ograniczających wypadanie włosów. Pokrzywa jest także rośliną jadalną – młode liście stosowane są jako dodatek do zup, sałatek, pieczywa czy potraw, a nasiona – ze względu na wysoką zawartość oleju – znajdują zastosowanie kulinarne jako składnik przypraw i dodatków spożywczych.

Jak wskazują autorzy, pokrzywa zawiera liczne związki biologicznie czynne, które decydują o jej właściwościach użytkowych. W zielu i liściach występują m.in. witaminy, składniki mineralne, aminokwasy, karotenoidy, chlorofil oraz związki fenolowe. Korzenie zawierają dodatkowo lignany, fitosterole i lektyny, natomiast nasiona są bogate w nienasycone kwasy tłuszczowe, szczególnie kwas linolowy.

To właśnie bogaty skład chemiczny sprawia, że pokrzywa może być wykorzystywana w różnych sektorach – od zielarstwa po żywienie i przemysł.

Badania przywołane w opracowaniu wskazują, że pokrzywa może być wartościowym dodatkiem do pasz dla zwierząt gospodarskich. Jej stosowanie może wspierać funkcjonowanie układu pokarmowego, poprawiać wykorzystanie składników odżywczych oraz korzystnie wpływać na odporność i kondycję zwierząt. Może być podawana w postaci świeżej, suszonej, jako mączka lub kiszonka.

---

Autorki zwracają również uwagę na przemysłowy potencjał pokrzywy. Może być wykorzystywana jako surowiec włóknisty o dobrych właściwościach mechanicznych, a także jako materiał do produkcji biokompozytów i produktów biodegradowalnych. Wskazywane są również możliwości jej wykorzystania jako składnika żywności funkcjonalnej oraz naturalnych preparatów wspierających wzrost roślin.

Najważniejsze kierunki wykorzystania pokrzywy obejmują m.in.:

• zielarstwo i suplementację,
• żywność i dodatki spożywcze,
• pasze dla zwierząt,
• kosmetyki,
• włókno i biokompozyty.

Z opracowania wynika, że pokrzywa może być uprawiana na większości obszaru Polski. Najlepiej rośnie na glebach wilgotnych, zasobnych w azot i materię organiczną, ale dobrze znosi niskie temperatury i może być prowadzona w różnych warunkach klimatycznych. Roślinę można rozmnażać zarówno z nasion, jak i wegetatywnie, przy czym rozmnażanie wegetatywne pozwala uzyskać bardziej wyrównany materiał roślinny i szybszy przyrost biomasy.

---

Na wielkość plonu oraz jakość surowca wpływa kilka podstawowych czynników. Należą do nich przede wszystkim genotyp rośliny, termin zbioru, gęstość sadzenia, nawożenie oraz warunki glebowo-klimatyczne. Plon biomasy może wynosić przeciętnie od 6 do 15 ton z hektara, w zależności od sposobu prowadzenia uprawy i warunków środowiskowych.

Na wysokość plonu wpływają przede wszystkim:

• genotyp rośliny,
• termin zbioru,
• gęstość sadzenia,
• warunki glebowo-klimatyczne,
• nawożenie i pielęgnacja.

---

Autorki publikacji podkreślają, że pokrzywa zwyczajna jest rośliną o bardzo dużym potencjale, który nie jest jeszcze w pełni wykorzystywany. Ograniczeniem pozostaje m.in. brak odmian przemysłowych przeznaczonych do konkretnych kierunków użytkowania oraz niewystarczające zaplecze przetwórcze. Jednocześnie rosnące zainteresowanie surowcami naturalnymi, rolnictwem ekologicznym i produktami funkcjonalnymi może przyczynić się do większego wykorzystania tego gatunku w przyszłości.

---

Pokrzywa dobrze wpisuje się w aktualne kierunki rozwoju rolnictwa, w tym w działania związane ze zrównoważonym wykorzystaniem zasobów, poszukiwaniem alternatywnych źródeł biomasy oraz rozwojem bardziej przyjaznych środowisku produktów.

Zapraszamy do zapoznania się z całą publikacją oraz innymi dostępnymi w :

Kwartalnik „Zagadnienia Doradztwa Rolniczego”