Województwo mazowieckie od wielu lat należy do jedno z najważniejszych regionów rolniczych w Polsce. Znaczenie rolnictwa dla gospodarki regionu wynika zarówno z dużej powierzchni użytków rolnych, jak i z wysokiego poziomu produkcji roślinnej oraz zwierzęcej. Mazowsze jest jednocześnie obszarem o bardzo zróżnicowanej strukturze rolnictwa. Obok gospodarstw specjalizujących się w produkcji zbóż funkcjonują tu silne gospodarstwa sadownicze, warzywnicze, mleczne i drobiarskie.

Celem opracowania jest przedstawienie struktury użytkowania ziemi w województwie mazowieckim na podstawie danych geodezyjnych i statystycznych za 2025 rok oraz analiza zmian w użytkowaniu gruntów rolnych w latach 2020–2023. Dane pochodzą z Rocznika Statystycznego Rolnictwa oraz zestawienia tabelarycznego obejmującego powierzchnię użytków rolnych, terenów zurbanizowanych i gruntów ugorowanych.

W 2025 roku powierzchnia kraju wynosiła 31 393 300 ha. To, jak ta ziemia jest wykorzystywana, pokazuje kierunek zmian w polskiej przestrzeni - od rolnictwa, przez lasy, po dynamicznie rosnącą infrastrukturę.

Struktura użytkowania:

• Użytki rolne — 18 626 200 ha
• Grunty leśne oraz zadrzewione i zakrzewione — 9 555 500 ha
• Grunty pod wodami — 787 100 ha
• Użytki kopalne — 31 400 ha
• Nieużytki — 974 100 ha
• Tereny komunikacyjne — 868 600 ha
• Tereny osiedlowe — 465 700 ha

Polska pozostaje krajem rolniczo‑leśnym, ale jednocześnie rośnie udział terenów komunikacyjnych i osiedlowych - to efekt urbanizacji, rozbudowy infrastruktury i presji inwestycyjnej.

Mazowsze należy do regionów o jednej z największej powierzchni użytkowanej rolniczo. Strukturę użytkowania gruntów tworzą przede wszystkim grunty orne, trwałe użytki zielone oraz sady.

• Użytki rolne – 2 394 346 ha
• Grunty orne – 1 620 296 ha

Województwo mazowieckie dysponuje 2,39 mln ha użytków rolnych, co stanowi jeden z najwyższych wyników w kraju. Struktura użytkowania wskazuje na dominację gruntów ornych, które obejmują 67,6% powierzchni użytków rolnych.

Użytki zielone, czyli łąki i pastwiska, zajmują łącznie 368 tys. ha, co odpowiada około 15% powierzchni użytków rolnych. To stosunkowo niewielki udział jak na region o dużej liczbie gospodarstw utrzymujących bydło, co zwiększa presję na produkcję pasz z gruntów ornych. Jednocześnie Mazowsze wyróżnia się znaczną powierzchnią sadów - 95,5 tys. ha - co potwierdza jego wiodącą rolę w krajowym sadownictwie. Użytki zielone i sady razem tworzą ważne uzupełnienie struktury rolniczej, wpływając na różnorodność produkcji i stabilność gospodarstw.

Mazowsze charakteryzuje się najwyższą w Polsce presją urbanizacyjną. Tereny komunikacyjne zajmują 230 tys. ha (drogi, linie kolejowe, węzły transportowe), co wynika z koncentracji infrastruktury transportowej wokół Warszawy.

Tereny mieszkaniowe i przemysłowe obejmują łącznie 78 tys. ha, co wpływa na:

• fragmentację gruntów rolnych,
• wzrost cen ziemi,
• ograniczenia w powiększaniu gospodarstw,
• zmniejszanie powierzchni produkcyjnej w strefach podmiejskich.

W 2023 roku dominującą formą użytkowania gruntów rolnych pozostawały tereny pod zasiewami, które zajmowały 11 081 000 ha. To one stanowiły podstawę krajowej produkcji roślinnej i decydowały o profilu większości gospodarstw. Znacznie mniejszy udział miały grunty ugorowane - 121 000 ha, co wskazuje na relatywnie niewielki odsetek powierzchni czasowo wyłączonej z użytkowania.

Grunty ugorowane obejmowały 19,3 tys. ha, co stanowi spadek względem 2020 r. (co wpisuje się w trend intensywnego wykorzystania ziemi).

W strukturze pojawiają się również uprawy trwałe, zajmujące 344 000 ha, obejmujące głównie sady i plantacje wieloletnie. Ich udział, choć relatywnie niewielki, ma istotne znaczenie dla specjalistycznych kierunków produkcji, zwłaszcza w regionach o rozwiniętym sadownictwie. Ogrody przydomowe, o powierzchni 20 000 ha, stanowią marginalny, lecz stabilny element struktury, związany przede wszystkim z produkcją samozaopatrzeniową.

Znaczącą rolę odgrywają trwałe użytki zielone, obejmujące 2 670 000 ha łąk oraz 344 000 ha pastwisk. Ich łączna powierzchnia wskazuje na istotne znaczenie tej kategorii dla utrzymania bazy paszowej oraz dla funkcjonowania gospodarstw prowadzących produkcję zwierzęcą. Jednocześnie obecność TUZ wpływa korzystnie na retencję wodną, bioróżnorodność oraz stabilność krajobrazu rolniczego.

Struktura użytkowania: 

• Pod zasiewami — 11 081 000 ha
• Grunty ugorowane — 121 000 ha
• Uprawy trwałe — 344 000 ha
• Ogrody przydomowe — 20 000 ha
• Łąki trwałe — 2 670 000 ha
• Pastwiska trwałe — 344 000 ha

To pokazuje, że polskie rolnictwo wciąż opiera się na intensywnej produkcji roślinnej, przy jednoczesnym utrzymaniu dużej powierzchni TUZ, które pełnią kluczową rolę w retencji i stabilności produkcji.

W latach 2010–2023 powierzchnia użytków rolnych w gospodarstwach indywidualnych utrzymywała się na stabilnym poziomie, mieszcząc się w przedziale 13,2–13,6 mln ha. W 2023 roku wyniosła 13 511 000 ha.

Wysoki udział powierzchni utrzymywanej w dobrej kulturze rolnej  w 2023 roku stanowiącej ponad 99% użytków rolnych gospodarstw indywidualnych  świadczy o ich dużej aktywności produkcyjnej oraz o efektywnym wykorzystaniu zasobów ziemi.

Mazowsze pozostaje jednym z najważniejszych regionów rolniczych w Polsce, a jego struktura użytkowania ziemi wyraźnie potwierdza dominację produkcji polowej. Jednocześnie region mierzy się z silną presją urbanizacyjną, która stopniowo ogranicza powierzchnię rolniczą i prowadzi do postępującej fragmentacji gruntów. Ograniczona powierzchnia trwałych użytków zielonych staje się dodatkowym wyzwaniem, zwłaszcza dla gospodarstw utrzymujących bydło, które wymagają stabilnej bazy paszowej. Wysoki udział zasiewów oraz niski poziom ugorów świadczą o intensywnym wykorzystaniu ziemi i dużej aktywności produkcyjnej rolników. W tym kontekście kluczową rolę odgrywają gospodarstwa indywidualne, które stanowią fundament struktury rolnictwa w regionie i decydują o jego kierunkach rozwoju.

---

Źródło: opracowanie własne na podstawie danych GUS.*

*Główny Urząd Statystyczny, Rocznik Statystyczny Rolnictwa 2025, Warszawa 2025.