Polskie rolnictwo znajduje się w momencie wielu zmian. Gospodarstwa muszą reagować na rosnące koszty, zmieniające się warunki produkcji, wymagania środowiskowe, rozwój technologii i coraz większe znaczenie efektywności. Jednocześnie przed sektorem stoi jedno z najważniejszych wyzwań – zapewnienie ciągłości pokoleniowej.

Jak sami rolnicy oceniają swoją sytuację? W co chcieliby inwestować? Co utrudnia im rozwój i jakiego wsparcia potrzebują?

Odpowiedzi przynosi badanie „Polska Wieś i Rolnictwo 2025”, przeprowadzone we wrześniu 2025 r. na próbie 2550 pełnoletnich mieszkańców obszarów wiejskich, w tym 1275 rolników – właścicieli lub współwłaścicieli gruntów rolnych kierujących gospodarstwem, w którym prowadzona jest produkcja rolnicza. 

Pierwszy ważny wniosek płynący z badania jest pozytywny. Ponad 3/4 rolników biorących udział w badaniu nie rozważa obecnie zakończenia działalności rolniczej.

Taką odpowiedź wskazało 79,2% badanych.

Z kolei 19,5% rolników przyznaje, że rozważa zakończenie działalności.

Co więcej, 62% osób kierujących gospodarstwami deklaruje, że jest w stanie utrzymać siebie i rodzinę wyłącznie z gospodarstwa rolnego.

To ważne, ponieważ pokazuje, że mimo wielu wyzwań ekonomicznych rolnictwo pozostaje dla znacznej części gospodarstw podstawą utrzymania i działalnością, z którą wiążą swoją przyszłość.

Nie oznacza to jednak, że gospodarstwa chcą funkcjonować dokładnie tak jak dziś. Przeciwnie – odpowiedzi rolników wskazują na wyraźną potrzebę modernizacji. 

Zapytani o działania, które chcieliby podjać w ciągu najbliższych kilku lat, gdyby dyponowali odpowiednimi środkami, rolnicy wskazują przede wszystkim na inwestycje związane z modernizacją gospodarstw i nowoczesnymi technologiami.

Najczęściej wymieniane są:

• 53,8% – inwestycje w nowe maszyny rolnicze,
• 50,5% – automatyzacja produkcji rolnej, 
• 50,3% – remont posiadanych maszyn rolniczych,
• 49,8% – zakup ziemi,
• 48,3% – wdrożenie innowacyjnych technologii produkcji,
• 46,7% – budowa, rozbudowa, remont lub modernizacja budynków gospodarczych,
• 46,0% – poprawa efektywności energetycznej lub inwestycje w odnawialne źródła energii,
• 44,1% – zakup zwierząt hodowlanych.

Wyniki pokazują więc, że rolnicy dostrzegają potrzebę zmiany modelu funkcjonowania gospodarstw. Nowoczesne maszyny i automatyzacja mają nie tylko ułatwiać pracę, ale również zwiększać efektywność produkcji i ograniczać jej koszty. Ważne miejsce zajmują także innowacyjne technologie oraz rozwiązania poprawiające efektywność energetyczną.

To obraz gospodarstwa, które ma być bardziej nowoczesne, zmechanizowane, efektywne i technologicznie zaawansowane.

Źródło: blok pytań o sytuację gospodarstw rolnych, s. 42.

Problemem pozostaje opłacalność. Gotowość do inwestowania zderza się z codziennymi problemami ekonomicznymi.

Pojawia się najważniejsze napięcie widoczne w badaniu:

rolnicy chcą modernizować gospodarstwa, ale jednocześnie wskazują opłacalność i koszty jako główne ograniczenia rozwoju.

• 47,7% – niska opłacalność produkcji
• 29,8% – zbyt wysokie ceny ziemi
• 28,8% – brak chętnych do pracy w rolnictwie
• 28,2% – trudności ze sprzedażą produktów
• 23,8% - brak możliwości zakupu/dzierżawy ziemi

W dalszej kolejności pojawiają się m.in. brak możliwości zakupu lub dzierżawy ziemi, niedostateczne wyposażenie techniczne, braki w budynkach gospodarczych, utrudniony dostęp do informacji o wsparciu czy brak możliwości sfinansowania inwestycji.

Źródło: blok pytań o sytuację gospodarstw rolnych, s. 40

Modernizacja gospodarstwa wymaga nie tylko pomysłu, ale również pieniędzy. Jednym ze źródeł finansowania mogą być kredyty i pożyczki.

59,2% rolników zgadza się, że kredyty i pożyczki są nieuniknione, jeśli gospodarstwo ma się rozwijać.

Jednocześnie ponad połowa badanych dostrzega związane z nimi problemy. 54,0% uważa, że kredyty i pożyczki są drogie, a 51,5% postrzega długoterminowe kredyty jako duże ryzyko. 

Oznacza to, że rolnicy widzą potrzebę korzystania z zewnętrznego finansowania, ale jednocześnie ostrożnie podchodzą do zadłużania gospodarstw.

To szczególnie istotne w przypadku inwestycji wymagających dużych nakładów – zakupu maszyn, ziemi, budowy lub modernizacji budynków czy wdrażania nowych technologii.

Ważnym elementem obrazu sytuacji gospodarstw jest korzystanie ze wsparcia publicznego.

81,2% badanych rolników korzystało w ostatnim roku z co najmniej jednej formy wsparcia publicznego. 70,6% korzystało z płatności bezpośrednich, w tym ekoschematów, 20,7% ze wsparcia inwestycji w gospodarstwach rolnych w ramach WPR, 13,8% ze wsparcia z KPO, a 6,9% z Funduszy Europejskich dla Rybactwa.

Raport pokazuje również, na co rolnicy przeznaczali środki z płatności bezpośrednich za kampanię 2024. Najczęściej wskazywanym sposobem wykorzystania pieniędzy był zakup maszyn rolniczych – 84,5%. 41,4% badanych wskazało zakup paliwa do produkcji rolnej, 20,5% spłatę kredytu lub pożyczki, a 16,6% zakup gruntów na cele rolnicze.

Płatności i inne instrumenty wsparcia są więc dla wielu gospodarstw nie tylko elementem bieżącego budżetu, ale również sposobem finansowania działalności i inwestycji.

Źródło: blok pytań o sytuację gospodarstw rolnych, s. 40

Modernizacja gospodarstw to tylko jedna część układanki. Drugą jest odpowiedź na pytanie, kto będzie prowadził je w przyszłości.

Jak już wspomniano, 79,2% rolników nie rozważa obecnie zakończenia działalności rolniczej. W perspektywie długoterminowej pojawia się jednak kwestia przekazania gospodarstwa kolejnemu pokoleniu lub innemu następcy.

50,2% badanych zakłada, że ich gospodarstwo przejmą osoby, które będą kontynuowały działalność rolniczą. W 27,5% przypadków ma to być ktoś młodszy z rodziny, a w 22,7% – osoba spoza rodziny.

To pokazuje, że przyszłość gospodarstwa jest dla części rolników związana z przekazaniem działalności dalej, ale droga do tego nie zawsze jest oczywista.

Polscy rolnicy chcą rozwijać i modernizować swoje gospodarstwa – przede wszystkim poprzez inwestycje w maszyny, automatyzację i nowe technologie. Największą przeszkodą pozostaje jednak niska opłacalność produkcji, a przyszłość rolnictwa zależy także od dostępu do finansowania, wiedzy i następców gospodarstw.

Zobacz cały raport!

Źródło: „Polska Wieś i Rolnictwo 2025”