Zgodnie z informacjami opublikowanymi na stronie Europejskiej Sieci WPR, w ramach najnowszej analizy opracowano metodykę umożliwiającą porównanie wpływu praktyk rolniczych na sześć wskaźników zdrowia gleby. Metoda została zastosowana do analizy 13 Planów Strategicznych Wspólnej Polityki Rolnej (PS WPR).

---

Celem badania „Rough estimate of the soil protection potential of the CAP Strategic Plans over the 2023–2027 period”  była ocena potencjału Planów Strategicznych WPR do ochrony i poprawy stanu gleb rolniczych w Unii Europejskiej. Analizie poddano Plany Strategiczne WPR 13 państw członkowskich, w tym Polski, reprezentujących zróżnicowane warunki glebowe i klimatyczne.

Opracowana metodyka opiera się na identyfikacji praktyk rolniczych przewidzianych w Planach Strategicznych WPR oraz ocenie ich potencjalnego wpływu na sześć wskaźników zdrowia gleby:

• zawartość węgla organicznego,
• zapasy azotu w glebie,
• zdolność retencji wody,
• gęstość objętościowa gleby,
• wymywanie azotu,
• spływ powierzchniowy i erozja wodna.

Do oceny wykorzystano wspólną klasyfikację praktyk opracowaną przez JRC (Farming Practices Evidence Library) oraz EU Soil Observatory (EUSO) . Każdej praktyce przypisano współczynniki opisujące jej potencjalny wpływ na poszczególne wskaźniki zdrowia gleby.

Metoda obejmuje:

• identyfikację interwencji WPR oraz warunków dobrej kultury rolnej (GAEC), które mają potencjał oddziaływania na zdrowie gleby,
• przypisanie istotnych praktyk rolniczych do tych interwencji,
• oszacowanie powierzchni, na której planowane są dane praktyki,
• obliczenie ich potencjalnego wpływu na wskaźniki zdrowia gleby poprzez zestawienie powierzchni i wartości współczynników.

Wyniki badania pokazują, że niektóre praktyki mają istotny potencjał poprawy zdrowia gleby, szczególnie jeśli są wspierane na dużych obszarach. Do szczególnie korzystnych działań należą m.in. pozostawianie resztek pożniwnych, stosowanie okryw roślinnych, wprowadzanie biowęgla w celu poprawy retencji wody, tworzenie pasów buforowych ograniczających wymywanie i erozję, a także zróżnicowane płodozmiany przyczyniające się do wzrostu zawartości węgla organicznego.

Analiza wskazuje również, że elementy WPR takie jak ekoschematy oraz wsparcie dochodowe powiązane z uprawą roślin białkowych mogą mieć pozytywny wpływ na zdrowie gleby, przede wszystkim poprzez zwiększenie zapasów azotu, retencji wody i zawartości węgla organicznego. Dodatkowo wybrane normy dobrej kultury rolnej (np. minimalne pokrycie gleby czy płodozmian) również przyczyniają się do ogólnej poprawy stanu gleby.

Przykładowo oszacowano, że interwencje Planów Strategicznych WPR mogą prowadzić do średniego rocznego wzrostu zawartości węgla organicznego w glebie ornej o około 0,92%, przy zróżnicowaniu między państwami — od 0,21% w Luksemburgu do 1,59% w Rumunii. Podobnie wskaźnik zapasów azotu może zwiększać się średnio o 2,29% rocznie w wyniku interwencji WPR.

Metodyka została opracowana tak, aby była łatwa do zastosowania, aktualizacji i replikacji przez decydentów oraz ewaluatorów polityk publicznych. Może stanowić podstawę do oceny wkładu obecnej WPR w osiąganie celów środowiskowych i zdrowia gleby, a także stanowić punkt wyjścia do monitorowania efektów WPR oraz projektowania przyszłych rozwiązań w tzw. „zielonej architektury” WPR.

Autorzy badania podkreślają, że wyniki mają charakter szacunkowy i wskazują na konieczność dalszego rozwoju metodyki oraz ulepszania baz danych, m.in. poprzez uwzględnienie rzeczywistego wdrożenia praktyk rolniczych i lokalnych uwarunkowań. Badanie podkreśla także znaczenie utrzymywania i rozwijania solidnych naukowych baz danych oraz narzędzi, które wspierają projektowanie i ocenę polityk opartych na dowodach naukowych.

---

Wczesną wiosną Europejska Sieć WPR, przy wsparciu European Evaluation Helpdesk for the CAP, zorganizuje wydarzenie online poświęcone szczegółowemu omówieniu zastosowanej metodyki. Spotkanie będzie skierowane do ewaluatorów oraz instytucji zarządzających odpowiedzialnych za ocenę Planów Strategicznych WPR.  Szczegółowe informacje będą dostępne na stronie Europejskiej Sieci WPR.