Publikacja „Ogród bioróżnorodności. Warunki uprawy w rolnictwie ekologicznym” autorstwa Denise F. Dostatny oraz Iwony Świechowskiej przygotowana przez Centrum Doradztwa Rolniczego w Brwinowie Oddział w Poznaniu, przedstawia kompleksowy obraz bioróżnorodności, sposobów jej tworzenia, dbania i rozumienia.  

Postępujące zubażanie krajobrazu rolniczego sprawia, że polska wieś traci swoją dawną mozaikowość i bogactwo siedlisk (F. Denise, I. Świechowska, 2026, Ogród bioróżnorodności. Warunki uprawy w rolnictwie ekologicznym. Str. 7). Obserwując te zmiany, coraz większą uwagę zwraca się na rozwiązania wspierające odporność ekosystemów rolniczych. Jednym z nich jest ogród bioróżnorodności, której celem jest zachowanie oraz prezentacja różnorodnych gatunków i odmian roślin. W jego skład mogą wchodzić zarówno warzywa, rośliny zielarskie, przyprawowe, jak i gatunki tradycyjnie związane z polskim rolnictwem.

Szczególne miejsce zajmują w nim odmiany regionalne, lokalne oraz rzadko uprawiane, które z różnych powodów zostały wyparte przez nowoczesne odmiany hodowlane. Dzięki ich utrzymywaniu możliwe jest zachowanie cennego materiału genetycznego oraz wiedzy związanej z tradycyjnymi metodami uprawy.

Bioróżnorodność jest jednym z podstawowych elementów warunkujących prawidłowe funkcjonowanie środowiska rolniczego. Im większa różnorodność gatunków roślin i organizmów żywych występujących na danym obszarze, tym większa odporność ekosystemu na niekorzystne zjawiska, takie jak susza, choroby czy presja szkodników.

W praktyce rolniczej oznacza to lepsze wykorzystanie zasobów środowiska, większą stabilność plonowania oraz możliwość ograniczenia niektórych zagrożeń występujących w monokulturach. Zachowanie dawnych odmian roślin i lokalnych populacji ma również znaczenie dla bezpieczeństwa żywnościowego, ponieważ stanowią one cenne źródło cech użytkowych, które mogą okazać się niezwykle ważne w przyszłości.

Jednym z najważniejszych elementów ogrodu bioróżnorodności jest odpowiedni dobór roślin. Powinien on uwzględniać zarówno cele związane z ochroną zasobów genetycznych, jak i funkcje ekologiczne, takie jak wspieranie owadów zapylających czy zwiększanie różnorodności gatunkowej na terenie gospodarstwa.

Gatunki warzywne

Podstawę ogrodu mogą stanowić tradycyjne gatunki warzywne oraz ich dawne odmiany. Szczególnie cenne są różne odmiany fasoli, grochu, dyni czy kapusty, które nie tylko dostarczają plonów, ale również pomagają zachować różnorodność genetyczną roślin uprawnych.

Gatunki zielarskie

W ogrodzie bioróżnorodności warto znaleźć miejsce także dla roślin zielarskich i przyprawowych. Melisa, hyzop, szałwia czy rumianek są cenione nie tylko ze względu na swoje właściwości użytkowe, ale także jako źródło pokarmu dla pszczół, trzmieli i innych owadów zapylających.

Rośliny rzadko uprawiane i tradycyjne

Cennym uzupełnieniem ogrodu są również gatunki rzadziej spotykane we współczesnym rolnictwie, w tym stare odmiany zbóż i dawne rośliny użytkowe. Ich uprawa pozwala chronić cenne zasoby genetyczne oraz zachować elementy dziedzictwa rolniczego, które przez lata kształtowały krajobraz polskiej wsi.

Zróżnicowany skład gatunkowy sprawia, że ogród staje się miejscem atrakcyjnym zarówno dla pożytecznych owadów, jak i innych organizmów wspierających naturalną równowagę biologiczną.

Szczegółowe informacje dotyczące doboru gatunków i odmian, a także ich znaczenia dla ochrony bioróżnorodności, zostały przedstawione w publikacji (link na końcu artykułu).

Kluczowe znaczenie ma wybór miejsca o odpowiednich warunkach glebowych i dostępie do światła słonecznego. Podstawą prawidłowego funkcjonowania ogrodu jest również stosowanie zmianowania, które pozwala ograniczyć występowanie chorób i szkodników oraz poprawia żyzność gleby. Ważną rolę odgrywa nawożenie organiczne oparte na kompoście, oborniku lub nawozach zielonych.

W ochronie roślin szczególne znaczenie mają działania profilaktyczne. Obejmują one dobór odpornych gatunków i odmian, utrzymywanie wysokiej różnorodności biologicznej oraz tworzenie warunków sprzyjających organizmom pożytecznym. Dzięki temu możliwe jest ograniczenie presji agrofagów bez konieczności stosowania konwencjonalnych środków ochrony roślin.

Ogród bioróżnorodności przynosi szereg korzyści wykraczających poza samą produkcję roślinną. Wspiera ochronę zasobów genetycznych roślin, zwiększa liczebność owadów zapylających i organizmów pożytecznych, a także przyczynia się do poprawy estetyki krajobrazu wiejskiego. Może również pełnić funkcję edukacyjną i demonstracyjną, pokazując w praktyce znaczenie różnorodności biologicznej dla współczesnego rolnictwa.

W perspektywie długoterminowej działania związane z ochroną bioróżnorodności przyczyniają się do zwiększenia odporności gospodarstw na skutki zmian klimatu oraz poprawy stabilności produkcji rolnej.

Choć ogród bioróżnorodności zajmuje zwykle niewielką powierzchnię gospodarstwa, jego znaczenie jest znacznie większe niż mogłoby się wydawać. To praktyczne narzędzie ochrony zasobów genetycznych roślin, wspierania owadów zapylających oraz promowania zrównoważonych metod gospodarowania.

W czasach rosnących wyzwań środowiskowych rozwiązania wspierające różnorodność biologiczną stają się ważnym elementem nowoczesnego i odpowiedzialnego rolnictwa. Ogród bioróżnorodności pokazuje, że ochrona przyrody może skutecznie współistnieć z produkcją rolną, przynosząc korzyści zarówno gospodarstwom, jak i całemu środowisku.

Zapraszamy do zapoznania się z całą publikacją! 

Przeczytaj całą treść!